جلسه ۹۱

استاد: اصلاً ما در ماهیت به وجود خارجی نگاه نمی‌کنیم، صرف نظر از وجود خارجی [راجع ‌به] ماهیت بحث می‌کنیم. اگر شما بخواهید در ماهیت به‌لحاظ وجود خارجی نگاه کنید یا واجب بالغیر یا امتناع بالغیر است ولی خود ماهیت فی‌حدّ نفسه اصلاً با عالم خارج کاری ندارد، عالم خارج یک مقوله است، ماهیت هم یک مقوله است، عالم خارج عالم وجود است، ماهیت در عالم اعتبار و در عالم ماهیات است، اینها به یکدیگر ربط ندارند. ما ماهیت را به‌تنهایی نگاه می‌کنیم همان‌طور که شما در قضاوت‌هایی که می‌کنید، می‌گویید که ممکن است زید بیاید و ممکن است نیاید، شما در آنجا هیچ‌وقت آمدن زید را لحاظ نمی‌کنید بلکه خود زید را صرف نظر از آمدن و نیامدن لحاظ می‌کنید، بعد ممکن است که بیاید و ممکن است نیاید اما اگر زید اینجا باشد آیا دوباره می‌گویید که ممکن است بیاید؟! خیر، چرا؟! چون وجودش تحقق پیدا کرده است. اگر بدانید زید الآن در آفریقا است آیا دوباره می‌گویید که ممکن است که امروز بیاید؟! نه! چون قطعاً می‌دانید که امتناع بالغیر دارد، موانعی در سر راهش هست که نمی‌تواند او را در مدت پنج دقیقه [برساند] مگر اینکه طی‌الأرض داشته باشد. بله اگر طی‌الأرض داشته باشد ممکن است بیاید، بالأخره در پنج دقیقه خودش را می‌رساند ولی زید عادی که الآن در بورکینافاسو یا بوسنی و هرزگوین رفته است تا برای جمهوری اسلامی بجنگد، الآن در پنج دقیقه نمی‌تواند به اینجا بیاید!

پس این زیدی که الآن در آفریقا است نمی‌تواند در پنج دقیقه خودش را برساند لذا هیچ‌وقت به ذهن شما نمی‌آید که بگویید: ممکن است زید بیاید، چه وقتی به ذهن شما می‌آید و به شخص می‌گویید که ممکن است زید بیاید؟ وقتی که دَم در یا در خانۀ خودش هست؛ در اینجا زید را صرف نظر از وجود و موانع درنظر می‌گیرید، آن‌وقت می‌گویید که ممکن است بیاید و ممکن است نیاید. اینجا همان‌جایی است که ذهن انسان ماهیتی را تصور می‌کند بدون تحقق آن ماهیت و بدون عدم تحقق ماهیت.