جلسه ۹۳

و اما صرف نظر از علت أولیٰ ما می‌خواهیم ببینیم که آیا در عالم طبع و کون و فساد، رابطۀ علّی با نظام عالم به‌واسطۀ ضرورت است که اشیاء از عدم پا به عرصۀ وجود می‌گذارند یا به‌واسطۀ اولویّت است ولو اینکه ضرورت هم نباشد؟ اولویّت یعنی به وجود نزدیک بودن، فرض کنید که دو نفر دارای علم و کمال هستند و ما می‌خواهیم جایزه‌ای بین اینها تقسیم کنیم، جایزه را هم نمی‌توان نصف کرد، اگر بشود نصف کرد که طبعاً آن را نصف می‌کنیم ولی بعضی جایزه‌ها نصف‌کردنی نیستند مثل حلیلۀ جلیله که نمی‌توان آن را نصف کرد! بالأخره یا باید به این داد یا باید به آن داد، ما در اینجا به‌دنبال اولویّت می‌گردیم، هردوی اینها واجب هستند ولی یکی از آنها نزدیک‌تر است من‌باب‌مثال کمال بیشتری دارد یا نیاز بیشتری از دیگری دارد و امثال‌ذلک که باعث می‌شود این مسئله را احراز کند، این را اولویّت می‌گوییم.

یک وقت هم مطلبی است که تحقق وجود برای یک شیء ضرورت دارد، ـ ضرورت از باب اصطلاح عرفی را می‌گوییم، نه از باب منطقی ـ من‌باب‌مثال مریضی در حال مرگ است و داروی نجات او به یک داروی خاص انحصار دارد، می‌گوییم که این دارو برای او ضرورت دارد، اینجا دیگر مسئلۀ اولویّت مطرح نیست چون اگر نخورد می‌میرد، البتّه عرض کردم که این ضرورت، ضرورت عرفی است، این‌طور نیست که ضرورت منطقی و فلسفی باشد. حالا صحبت ما در این است که یک شیء به صرف اولویّتی که در آن هست فرض کنید که شرایط وجودش ده درصد، بیست درصد، سی درصد یا پنجاه درصد آماده شده است آیا به این واسطه می‌تواند وجود پیدا کند یا نه؟

فرض کنید که اگر زید بخواهد وجود پیدا کند باید پدر و مادری باشند تا این زید وجود پیدا کند، هنوز که پدر و مادر نیستند او هم نیست یعنی وجود و عدم او علی‌السّویٰ است، یعنی هنوز در مرحلۀ امکان است؛ نه وجود برای او ضرورت دارد و نه عدم ولی در عالم خارج فعلاً عدم بر او حاکم است به‌خاطر اینکه از نظر وجود خارجی عدم ضرورت دارد و علتش نیامده است. حالا پدرش از مادر متولد می‌شود و اینکه پدرش از مادر متولد می‌شود امیدی برای زید هست که از او به‌وجود بیاید ولی خیلی زمان می‌برد تا بزرگ شود و بالغ شود، بیست سال طول می‌کشد که در این جمهوری اسلامی با این اوضاع ازدواج زن بگیرد! حالا او هم بزرگ می‌شود اما هنوز مادرش باید متولد شود، یک ننه هم برای او متولد می‌شود و اظهار وجود می‌کند! تازه باید به او شیر و غذا بدهند تا او را بزرگ کنند و به سن ازدواج برسد ولی هنوز کار دارد تا اینکه زید از این دو به‌وجود بیاید، بعد این دو با هم ازدواج می‌کنند و دیگر قدم‌های آخر برداشته می‌شود، قضیّه خیلی حساس می‌شود، این زید به وجود نزدیک می‌شود!