جلسه ۹۴

تعریف امکان استعدادی و فرق آن با استعداد

پس امکان استعدادی عبارت است از انتساب این استعداد و تهیّؤ به آن صورت بعدی که می‌خواهد صورت بگیرد، آن را امکان استعدادی می‌گویند و خود آن کیفتی که در مستعد است را استعداد می‌گویند بنابراین این دو در واقع یکی هستند ولکن فرق آنها فقط فرق جهتی و حیثیتی است چون فعلاً این امر در این ماده وجود دارد به آن استعداد می‌گویند، می‌گویند که آقا شما استعداد داری؟ یعنی چه؟ یعنی شما استعداد داری این درس‌ها را بخوانی؟ می‌گوید که ندارم یعنی آمادگی ندارم و مغزم کشش ندارد برای‌اینکه این مطالب را فرابگیرم. به یکی می‌گویند که آقا شما استعداد داری؟ می‌گوید که بله من استعداد دارم یعنی آمادگی ذهنی و جسمی و روحی دارم برای‌اینکه من‌باب‌مثال تحصیل را ادامه دهم. استعداد عبارت است از خصوصیتی که در شیئی هست که به‌واسطۀ آن خصوصیت می‌تواند صوری را به خود جلب کند.

آن‌وقت امکان استعدادی عبارت است از همین استعداد وقتی که منتسب به آن است، این استعداد است که این صورت را برای خود می‌آورد پس آن شیء نسبت به این ممکن است، آن انسانیت نسبت به این نطفه ممکن است پس حالت ارتباط بین استعداد و شیءِ دیگر را امکان استعدادی می‌گوییم.

حالا می‌فرمایند که این امکان استعدادی قطعاً باید در ماهیات باشد چون صورت‌پذیری در ماده است و ماده است که مرتب در حال صورت‌پذیری است؛ چه صورت، چه عرض، چه تقارن یک امر مجرّدی با او که مانند بدن باشد؛ لذا می‌گویند که در ماده به معنای اعم است یعنی این‌طور نیست که ماده به‌عنوان هیولا باشد که صورت در آن حلول کند بلکه هم هیولا است و هم موضوع است که عرض در او عارض شود و هم مانند بدن است که روح و نفس در بدن حلول نمی‌کند بلکه مقارن با بدن است و بر بدن احاطه دارد، نمی‌گویند که نفس در بدن حلول کرده است، در هر دو صورت از این نقطه‌نظر هم به بدن ماده گفته می‌شود.