جلسه ۹۵

چون تا وقتی که امکان ذاتی بر ماهیتی حمل نشود، آن استعدادِ برای فعلیت را نخواهد داشت پس امکان استعدادی در محلی می‌آید که اوّلاً امکان ذاتی بر آن محل بار شده است بعد امکان ذاتی می‌آوریم. من‌باب‌مثال شما نقش را روی تختی می‌بندید که نجّار آن تخت را قبلاً درست کرده باشد، شما نقش را روی دیواری می‌بندید که قبلاً یک بنّا این گچ را درست کرده باشد و شما روی این گچ نقش می‌بندید و امثال‌ذلک. چون این هیولا برای صورت‌پذیری امکان ذاتی دارد لذا عقل فعّال جعل خودش را متعلق به این کرده است و به این هیولا وجود داده است‌ و به‌واسطۀ جعلی که بر این هیولا تعلق گرفته است، به‌واسطۀ آن امکان ذاتی‌ای که در آن هست برای صورت‌پذیری و صور متعدده استعداد پیدا کرده است. بنابراین هر ماده‌ای که امکان استعدادی برای صورتی دارد، قبلاً به‌واسطۀ عقل فعّال به‌جهت امکان ذاتی که در خود داشت تحقق وجود پیدا کرده است، اگر تحقق وجود پیدا نمی‌کرد دیگر امکان استعدادی نداشت، استعداد هم نداشت. این وجود را از کجا آورده است؟! از امکان ذاتی خود آورده است یعنی چون امکان ذاتی دارد عقل فعّال آن را موجود کرده است، وقتی به آن وجود داد حالا برای صورت‌گرفتن آماده شده است، دیگر هر صورتی می‌خواهد می‌گیرد پس این از ناحیۀ امکان ذاتی آمده است.

تلمیذ:...

استاد: ... امکان ذاتی ندارد، عقل فعّال بالفعل است، جنبۀ فعلیت دارد. امکان ذاتی برای هیولا است؛ هیولا از نقطه‌نظر جعلی که از عقل فعّال به آن تعلق بگیرد امکان ذاتی دارد، می‌شود که جعل به آن تعلق بگیرد و آن را موجود کند، می‌شود جعل به آن تعلق نگیرد و معدوم باشد.

ریشه و اصل و اساس هیولا

پس امکان ذاتی نشأت گرفتۀ از عقل فعال، ریشه و اصل و اساس هیولا را تشکیل می‌دهد که باعث شده است عقل فعّال به آن افاضه کند، اگر هیولای ما امکان ذاتی نداشت و امتناع ذاتی داشت عقل فعّال هرچه سعی می‌کرد نمی‌توانست کاری انجام دهد یا اینکه به فرض محال اگر هیولای ما وجوب ذاتی داشت عقل فعّال کاری انجام نمی‌داد.