جلسه ۱۰۰

احکام، دائر مدار تکوین

برگشت تمام فکر آنها به همین است که میگویند: «زمانه عوض شده است لذا هر کسی برای خودش هرچه را که تشخیص داد موظف است که عمل کند، آن زمان این‌طور بود و این حکم را اقتضاء میکرد، الآن زمان این‌طور است و این حکم را اقتضاء میکند»، ما می‌گوییم که نه‌خیر، احکام دائر مدار تکوین هستند، بله! اگر تکوین عوض شد احکام هم عوض می‌شوند، ما هم همین را می‌گوییم؛ این‌همه ضرورات چیست؟! این‌همه احکام ثانوی چیست؟ اینها به‌خاطر این است که خود تکوین عوض شده است مثلاً دزدی حرام است و دست دزد را هم قطع می‌کنند اما اگر جان در خطر باشد همین دزدی واجب می‌شود و شما میتوانید بروید از شخصی پول بردارید تا شخصی را نجات دهید حتی اگر سگ کسی از گرسنگی در حال مرگ است شما می‌توانید [از شخصی پول بردارید] و واجب است که چیزی جلوی او بیندازید تا اینکه نجاتش دهید، این‌طور نیست که حساب اینها جداگانه باشد.

به‌طورکلی احکام دائر مدار موضوعات هستند در هرجا که موضوع منعقد شود خود حکم هم در همان‌جا بار می‌شود، درست شد؟! بنابراین درست است که ارزش احکام به این است که از ناحیۀ پروردگار آمده است، ما این را قبول داریم ولی اینکه اگر خدا میخواست ـ با فرض این تکوین ـ به‌نحو دیگری حکم می‌کرد، آن [حکم] ارزش پیدا میکرد، این غلط است، تکوین و تشریع خدا یکی است، مسئله این است.

بنابراین دیگر اخلاق نسبی نیست بلکه هر اخلاقی در جای خودش صحیح است. یک مثال برای شما میزنم؛ بلند شدن و احترام کردن این یک ارزش است، یک امر صحیح و پسندیده و مستحسن است، همین بلند شدن در یک‌ جا حسن می‌شود مثلاً شما برای شخص عالمی بلند میشوید، [این حسن است] حالا همین بلند شدن در یک‌ جا قبیح می‌شود فرض کنید که طلبهای آمده است و شما به‌عنوان مسخره کردن او بلند میشوید یعنی مثلاً ما تو را خیلی احترام میکنیم! این قبیح می‌شود.