جلسه ۱۰۲

بیان خاصیت وجود

وجود یک سرمایه و خمیر مایه‌ای است که قابلیت دارد هم صورت تجرد و هم صورت برزخ و هم صورت ماده و هم صورت معنا به خود بگیرد، هم بدون صورت و هم با صورت، بسته به اینکه علت چه نوع تأثیری در این وجود ایجاد می‌کند. این خاصیت وجود است.

اینکه ما می‌گوییم: علت چه نوع تأثیری در این وجود ایجاد می‌کند آیا آن علت خودش از مقولۀ وجود است یااینکه خارج از مقولۀ وجود است و در وجود تأثیر می‌گذارد؟ اگر خارج از مقولۀ وجود باشد که آن محاذیری که قبلاً گفت لازم می‌آید که آن سنخیت چه سنخی است؟ آیا سنخیتِ ماهیتی است یااینکه سنخیتِ وجودی است که برگشت و مآلش دوباره به وجود است؟ روی این حساب ذات پروردگار عبارت است از یک وجود بحت و بسیط که هیچ نوع تعیّن و تغیّری به‌هیچ‌وجه من‌الوجوه در آن وجود بحت و بسیط تصور نمی‌شود، این ذات پروردگار می‌شود، درست شد؟! حالا از اینجا به بعد می‌خواهد در این ذات خودش تغییر دهد؛ می‌خواهد خودش در خودش تغییر دهد، این‌طور نیست که خلق را خلق کند، خلقی در کار نیستند، مَلکی در کار نیست، جبرائیلی در کار نیست، عالم عقلی در کار نیست، ما ذات پروردگار را فرض می‌کنیم که این ذات پروردگار را به ادلۀ عقلیه ثابت کردیم که عبارت است از وجود بسیط:

وقتی که ذات پروردگار وجود بحت و بسیط شد، حالا آن ذات پروردگار می‌خواهد در خودش تغییر ایجاد کند چون فرض کردیم که جای دیگری نداریم، عالم دیگری به نام عالم وجود نداریم که مثلاً خدا از آن عالم جنس‌ها را بردارد و بیاورد و جور کند مثل دکان عطاری که فرض کنید این کیسه نخود است، آن کیسه لوبیا است، آن کیسه لپه است، آن کیسه برنج است، می‌گوید که آقا این جنس‌ها را برای ما جور کن و خودش هم کنار ترازو ایستاده است، یک کیلو از عدس برمی‌دارد یک کیلو نخود برمی‌دارد در پاکت می‌ریزد می‌گوید که آقا صورت آن را هم برای تو فاکتور نمی‌نویسیم چون بالأخره ما را لو می‌دهی و به‌عنوان گران‌فروشی [مغازه] ما را مصادره می‌کنند، بردار برو و صدایت در نیاید! این‌طور که نیست.