جلسه ۱۰۲

نبودن عالَمی جز ذات پروردگار

خدا به هر عالَمی که می‌خواهد دست بیندازد، آنجا چیزی غیر از خودش نیست، اصلاً عالَمی جز ذات پروردگار نیست والاّ قائل به ثنویت و شرک و امثال‌ذلک می‌شویم، آن محاذیری که لازم می‌آید و استحاله‌ای که در اینجا هست.

تعریف مقام مشیّت

پس اگر به این کیفیتی که من در ذات پروردگار جلو می‌آیم، جلو بیاییم به اشکالی برنمی‌خوریم. ذات پروردگار عبارت است از وجود بحت و بسیط، این ذات پروردگار می‌خواهد در خودش دست‌کاری کند، دائماً می‌خواهد در خودش تغییر و تبدّل ایجاد کند، می‌خواهد آن وجود بحت و بسیط را به اشکال مختلف دربیاورد، اوّلین مرحله‌ای که پروردگار می‌خواهد خودش را در خودش تغییر دهد به آن «مقام مشیّت» می‌گویند پس مقام مشیّت عبارت است از اولین مرتبه‌ای که ذات قصد دارد به آن وجود بسیط و منبسط بروز و ظهور دهد، اینکه می‌خواهد ظهور و بروز دهد بالأخره باید کاری کند یا نباید کاری کند؟ آیا همین‌طور که نشسته است عالم درست می‌شود؟! بالأخره باید کاری کند، اینکه می‌خواهد کاری کند باید نقشه‌ای بکشد یا نکشد؟! باید نقشه‌ای بکشد، فرض کنید که همین‌طوری زید را این‌طور درست کنیم، شیر را این‌طور درست کنیم، فیل را این‌طور درست کنیم، جبرئیل را این‌طور درست کنیم! این‌طوری که خودش درنمی‌آید، اجی مجی که نیست! خدا باید بنشیند و ساعت‌ها تفکر کند که این را این‌طور کند، آن را آن‌طور کند! امروزی‌ها این را می‌گویند دیگر! خدا می‌نشیند و فکر می‌کند! حالا ما هم همین‌طور عوامانه می‌گوییم!

اولین نظر و اولین مرحله‌ای که در ذات برای تغییر پیدا می‌شود به آن مقام مشیّت می‌گویند، مقام مشیّت یعنی مقام خواست به‌صورت درآوردن خود، خدا می‌خواهد خودش را به‌صورت دربیاورد، تا حالا که صورت نداشت، خدا پا دارد؟! دست دارد؟! نه! گرچه بعضی‌ها می‌گویند که با تمسک به حجّیت ظواهر آیات مبارکات ﴿وَٱلسَّمَآءَ بَنَيۡنَٰهَا بِأَيۡيْدٖ﴾¹ و امثال‌ذلک [خدا دست دارد] ظهور هم حجّیت دارد و ﴿بِأَيۡيْدٖ﴾ هم که معنایش همین ایدی است  پس خدا دست و پا دارد. بله این نجف رفته‌ها از اینجاها سر درمی‌آورند! شخص به حجّیت ظواهر ﴿وَٱلسَّمَآءَ بَنَيۡنَٰهَا بِأَيۡيْدٖ﴾ و ﴿وَجَآءَ رَبُّكَ وَٱلۡمَلَكُ صَفّٗا صَفّٗا﴾² استدلال می‌کرد!