جلسه ۱۰۳

ما می‌گوییم که خدا قدرت دارد، چه دارد، فلان دارد، تمام این چیزهایی که ما می‌گوییم اگر واقعاً هم بگوییم اما هنوز کمال اخلاص پیدا نکرده‌ایم، اخلاص یعنی خالص کردن، امیرالمؤمنین علیه‌السّلام می‌گوید: «تو که می‌گویی: ”خدا قدرت دارد“ درست است و من نمی‌گویم که این‌طور نیست، خدا قاهر است درست است، خدا خالق است درست است، خدا جمیل است درست است ولی باز خدا چیست؟!» اینهایی که تو می‌گویی صفاتش هستند اما آن چیزی که من از تو می‌خواهم بالای اینها است، هنوز اخلاص برای تو در خدا پیدا نشده است، خدا کیست؟ می‌گوییم که آقا شما زید را برای ما تعریف کنید، می‌گویید: زید پسر مشهدی حسن است، می‌گوییم که قبول داریم، ننۀ زید صغریٰ خانم است، قبول داریم، مثلاً تحصیلات زید در فلان دبستان است، قبول داریم، زید این‌قدر می‌خورد، قبول داریم، زید این‌قدر می‌خوابد، قبول داریم، تمام اینها را قبول داریم ولی باز زید کیست؟! زید را به من نشناسانده‌ای که کیست؟! این کارهایی که تو می‌گویی کارهای ظاهری زید است، زید نیست، آنکه من می‌خواهم را بگو، امیرالمؤمنین علیه‌السّلام می‌فرماید که آنکه خدا هست, چیست؟ اینهایی که تو می‌گویی درست است؛ خدا قدرت دارد، خدا قاهر است، خدا جمیل است، خدا علیم است، خدا حی است، خدا قدیر است، خدا قاهر است، خدا مصوّر است، تمام اینها اوصاف خدا هستند، خود خدا کیست؟!

تعریف کمال اخلاص

لذا به‌جایی می‌رسد که وصفی دیگر نباید داشته باشد، ذات تنها است و ذات هم که قابل توصیف نیست، پس کسی به کمال اخلاص می‌رسد که نتواند دیگر خدا را توصیف کند والاّ به هر مرحله از توصیف که برسید دوباره پایین‌تر هستید. ما الآن رسیده‌ایم که دیگر نمی‌توانیم [خدا را توصیف کنیم] ما به کمال اخلاص رسیده‌ایم [اگر] امیرالمؤمنین علیه‌السّلام از ما سؤال کند [می‌گوییم که] ما اصلاً نمی‌توانیم خدا را توصیف کنیم!