جلسه ۱۰۴

اوّلاً میرداماد به این مطلب جواب داده و عدم رتبی گرفته است همان‌طوری‌که عرض کرده‌ایم و خود ایشان هم در اینجا فرموده‌اند که وجود هر شیء در مرتبۀ بالاتر معدوم است و بعد از ناحیۀ او به او افاضۀ وجود می‌شود.

عرض کردیم که این مطلب عیناً مصادرۀ به مطلوب است و کَرّ علیٰ ما فَرّ است به‌جهت اینکه عدم معلول در رتبۀ علت اگر از نقطه‌نظر ذات علت بخواهید قبل از اتصاف او به وصف علیت نگاه کنید دیگر علت برای این نیست، وانگهی در آن زمان در مرتبۀ علت ـ علل فوقیه ـ اصلاً زمان مطرح نیست چون آن عالم، عالم ثابتات است بنابراین شما نمی‌توانید در یک مقطعی عدمی را تصور کنید که آن عدم در آن مقطع وجود داشته و وجود در آن مقطع معدوم بوده است.

وانگهی شما چرا به‌خاطر مسئلۀ حدوث ‌چنین حرفی را می‌زنید؟! حالا فرض کنید که به اینها هم حدوث نگویند، اصلاً فرض کنید که به اینها حادث نگویند، به اینها قدیم بگویند، اصلاً ما بگوییم که دو قدیم داریم؛ یک قدیم نیازمند به علت، یک قدیم غیر نیازمند به علت، باز هم مسئله حل است. حالا شما به‌خاطر این حدوثی که اسمش را حدوث می‌گذارید خودتان را به این دردسرها انداخته‌اید. خلاصه این بحثی است که لا طائلَ تَحته است.

اشکال بر مسئلۀ حدوث دهری مرحوم میرداماد

عرض شد که مسئلۀ حدوث دهری که مرحوم میرداماد مطرح فرمودند را ما خیلی نفهمیده‌ایم که یعنی چه؟! غیر از آن حدوث ذاتی و قدیم ذاتی ما حدوث دیگری را به نام حدوث دهری و عدم سبق رتبی و امثال‌ذلک نمی‌فهمیم، اگر معنای عدم یک شیء واقعاً عدم یک شیء باشد ما نمی‌توانیم در یک زمان این عدم را تصور کنیم. مثال زدم و عرض شد که حتی ما در خود زمانیات هم این حرف را می‌زنیم؛ الآن که این لیوان از جای خودش حرکت می‌کند، این حرکت لیوان به‌خاطر حرکت دست من است لذا اگر دست من حرکت نمی‌کرد این لیوان هم حرکت نمی‌کرد، این حرکت دست من برای حرکت لیوان علت است، درست شد؟! حالا آیا می‌شود شما تصور کنید که در یک مرتبه‌ای حرکت دست من باشد و حرکت لیوان نباشد؟! بله! من در این مرتبه دست خودم را حرکت می‌دهم ولی در این حرکت به لیوان کاری ندارم، صحبت ما در این علت و معلول است؛ در این علت و معلول ازلاً امکان انفکاک بین حرکتِ ید و حرکت این لیوان وجود ندارد یعنی اگر این حرکت دست من در ازل بود حرکت لیوان هم در ازل بود، اگر حرکت دست من در زمان بود، این حرکت لیوان هم در زمان است، درست شد؟!