جلسه ۱۰۵

معنای امساک و انقطاع فیض در کلام مرحوم حاجی و اشکال به آن

ما باید ببینیم که اصلاً این مطلب امساک فیض و انقطاع فیضی که مطرح کرده‌اند چه معنایی دارد؟ مطلبی که به‌نظر می‌رسد این است که اوّلاً خود مرحوم حاجی بعداً در طبیعیات در بحث تناهی ابعاد در عالم قائل به تناهی ابعاد شده‌اند، نه نامتناهی بودن این عالم، حالا ما کاری نداریم که آیا این مطلب ایشان صحیح است یا صحیح نیست بلکه فعلاً اشکالی که در اینجا مطرح می‌کنیم این است که وقتی شما قائل به تناهی ابعاد در عالم هستید چطور در اینجا امساک فیض به‌وجود نمی‌آید؟! وقتی شما عالم ماده را طبق ادلّه‌ای که خودتان بعداً در بحث طبیعیات ذکر می‌کنید محدود می‌دانید و قائل به تناهی هستید آیا تناهی با امساک فیض توافق دارد؟! شما یا باید قائل به عدم تناهی در ابعاد بشوید و بگویید که عالم لامتناهی است به عدم تناهی پروردگار، این یک حرف است یعنی عالم از نقطه‌نظر عرضی لامتناهی است و از نقطه‌نظر طولی هم که لامتناهی است یعنی طولی در خود عالم نه در سلسلۀ علّی یعنی ما همین الآن که در اینجا نشسته‌ایم در این زمان حاضر یعنی در ساعت هشت و سی دقیقه من‌باب‌مثال وقتی که به این عالم نگاه کنیم از طرف دست راست خودمان خطی بکشیم این خط به جایی نمی‌رسد، از سمت چپ خودمان هم خطی بکشیم این خط به جایی نمی‌رسد، از جلو و عقب هم همین‌طور است، از بالا و پایین هم همین‌طور است، در واقع این‌طور نیست که این خط به نقطه‌ای برسد که در آن نقطه دیگر خط تمام شود و عالم دیگر تمام شود، این عدم تناهی در ابعاد از نقطه‌نظر عرضی می‌شود.

عدم تناهی در ابعاد از نقطه‌نظر طولی هم همین‌طور است یعنی وقتی از الآن که هستیم به عقب برگردیم؛ مثلاً ده میلیون سال، صد میلیون سال، یک میلیارد سال، صد میلیارد سال یا بی‌نهایت به عقب برگردیم به یک نقطه نرسیم، آن‌وقت در اینجا شما می‌توانید ادعا کنید که در اینجا امساک فیض نشده است اما وقتی که شما در خود نقطۀ عرضی قائل به تناهی در ابعاد شدید این امساک فیض نیست؟! امساک فیض است، اینجا چه می‌گویید؟! شما گفتید که از نقطه‌نظر طولی ـ طولی یعنی قبلیت نه طولیِ سلسلۀ علّی ـ به یک حدّی در عالم نمی‌رسیم یعنی صد میلیارد سال قبل هم جلو رفتیم دوباره جا دارد، اصلاً ما به یک نقطه نمی‌رسیم یعنی اصلاً ما نقطۀ شروع زمان نداریم، اگر شما این حرف را زدید و به‌واسطۀ این حرف می‌خواهید ادعا کنید که امساک فیض از پروردگار نمی‌شود ما در سلسلۀ عرضی هم این حرف را می‌زنیم، چطور در خود عالم قائل به تناهی هستید؟! این امساک فیض است، این یک مطلب بود.