جلسه ۱۰۶

قدیم زمانی بودن ماده

ما نمی‌خواهیم بگوییم که ملاصدرا قضیه را درست کرد، دوباره در قضیه مسئله هست. ما عالمی جز اجزاء نداریم این را قبول داریم، به عکس متکلّمین ـ البته خیلی از اینها حرفی نزدند شاید حرف بیخودی هم نمی‌زنند ـ که می‌گویند: «عالم از کجا می‌رود؟» این‌طور نیست که بگویند: عالمی غیر از این اجزاء داریم که آن ریشۀ عالم است! عالم هر چه هست همین اجزاء است ولی صحبت در این است که آیا این اجزاء ماده دارد یا ماده ندارد؟ ما همین کُرۀ زمین را فرض می‌کنیم، اصلاً ما فرض می‌کنیم که در این عالم هیچ کره‌، ستاره، کهکشان و موجودی وجود ندارد فقط خدا هست و مجردات هستند و یک کرۀ زمین، آیا این کرۀ زمین جسم است یا جسم نیست؟ جسم است، آیا جسم حرکت دارد یا ندارد؟ دارد، حرکت جوهری دارد، این حرکت جوهری در چه پیدا می‌شود؟ در ماده‌ای پیدا می‌شود که این ماده دائماً در حال حرکت است و در حال تبدیل قوه به فعلیت است، به‌واسطۀ این قضیه زمان حادث می‌شود، این را هم قبول داریم، صحبت در این است که آن ماده‌ای که دائماً در حال حرکت است آیا ازلی است یا آن ماده به یک حدّی می‌رسد؟ در اینجا نمی‌توانیم بگوییم که این ماده ازلی است یا اینکه به حدّی می‌رسد، این ماده قدیم می‌شود؛ قدیم زمانی می‌شود، از وقتی که ماده خلق شود از آن موقع زمان هم خلق می‌شود پس ماده قدیم زمانی می‌شود و حدوث زمانی پی ‌کارش می‌رود.

تلمیذ: حرکت جوهریه با ماده می‌آید یا نمی‌آید؟! یعنی جدای از هم نیستند.

استاد: بله، حرکت جوهری هم با او می‌آید و جدا نیستند یعنی وقتی که یک ماده شروع به حرکت می‌کند به آن حرکتش حرکت جوهریه می‌گوییم، درست شد؟! اما قبل از اینکه آن ماده شروع به حرکت کند اصلاً باید این ماده خلق شود یا نباید شود؟!