جلسه ۱۰۶

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

بطلان اطلاق قدم یا حدوث زمانی بر عوالم مجرده و باری‌تعالیٰ

در جلسات گذشته عرض شد که متکلّمین در مسئلۀ مرجّح حدوث سه نظریه بیان کرده‌اند. همان‌طور که گفتیم متکلّمین قائل به حدوث زمانی برای عالم هستند به خلاف فلاسفه که قائل به قدم زمانی هستند البته اینها در مورد غیر عالم هم قائل به قدم زمانی هستند ولی فرق بین عوالم مجرده و مادی را در ذاتی و غیر ذاتی می‌دانند که عرض شد به‌طورکلی اطلاق قدم زمانی یا حدوث زمانی به هر کیفیتی بر عوالم مجرده مخصوصاً به باری‌تعالیٰ خلاف و باطل است. در وعائی که اصلاً زمان مطرح نیست اطلاق قدم و حدوث اصلاً معنا ندارد؛ به عبارت دیگر می‌توانیم بگوییم که قدم و حدوث از باب عدم و ملکه هستند چون مثل عمیٰ و بصر است و امثال‌ذلک.

متکلّمین که قائل به حدوث زمانی برای عالم [مسئلۀ خلقت] شده‌اند گیر افتاده‌اند که عالم حدوث زمانی دارد یعنی در زمان حادث شده است بعد گفتند که ما مطلبی در اینجا داریم و آن مطلب این است که نباید بین علت و معلول انفکاک باشد، در اینکه خدا علت برای همۀ عوالم است شکی نیست، این یک مسئله.

مسئلۀ دیگر اینکه اگر خدا برای عالم علت است بنابراین مرجّح حدوث زمانی دیگر چه می‌شود؟! یعنی اگر ما زمانی را که به ازل امتداد داشته باشد فرض کنیم، چرا عالم در این وقت از زمان واقع شد و قبلاً واقع نشد و چرا بعداً واقع نشد؟! این بحث، بحث مخصِّص حدوث یا مرجّح حدوث است که وقتی ما حرکت عالم را لحاظ کنیم و همین‌طور به عقب برگردیم به نقطه‌ای می‌رسیم که از آن نقطه عالم خلق شد، طبعاً قبل از آن هم یک زمانی بوده است و قبل از آن زمان هم یک زمانی بوده است، [در واقع] خود زمان کشش داشته است ولی عالم کشش و امتداد ندارد.