جلسه ۱۰۷

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

غررٌ فی أقسامِ السَّبقِ و هی ثَمانیةٌ:

این بحث مربوط به سبق و تقدّم وجود یک شی‌ء بر وجود شی‌ء دیگر است و مرحوم حاجی هشت سبق در اینجا بیان می‌کند که البته وقتی ‌که این بحث‌های حدوث و قدم مطرح‌ شده بود طبعاً اینها هم در ضمنش مطرح شده است و فکر می‌کنم خیلی مطلبی در اینجا نداشته باشیم.

یکی از آنها سبق زمانی است یعنی شیئی وجوداً بر شی‌ء دیگر مسبوق باشد حالا یا حقیقی باشد یا بالعرض باشد؛ حقیقی که خود زمان است، اجزای زمان یکی بر دیگری مسبوق است و قبل ‌از اینکه سابق نباشد لاحقی وجود ندارد. بالعرض مثل زمانیات، حوادثی که در پی یکدیگر یکی پس‌ از دیگری به‌واسطۀ علت و معلول پیدا می‌شوند، وجود هر کدام باید سابق بر دیگری باشد این سبق بالعرض است و لذا به آن سبق زمانی می‌گویند. اشیائی که در خارج به‌عنوان وجود حرکتی و متحرک وجود پیدا می‌کنند اینها هم سبق زمانی دارند. این یک سبق بود.

سبق دیگر سبق بالرتبه است مثل اینکه عدد یک بر عدد دو مقدّم است این را سبق بالرتبه می‌گویند و یا منزلی که در جایی واقع شده ‌است و می‌گویند که این بر منزل دیگر سابق بالرتبه است؛ اگر از این‌طرف لحاظ کنیم این اوّل است، آن دوم است، دیگری سوم است و ...

یک سبق بالشرف داریم و دیگر سبق بالطبع و ... و من ضرورت خاصی در اینجا نمی‌بینم [که اینها را مطرح کنم چون] مسائلی است که قبلاً صحبت شده است. یکی سبق دهری است و عرض کردیم که این را مرحوم محقق داماد ذکر کرده ‌است و ایشان سبق را در سلسلۀ طولیه قرار داده‌اند و مطلب دیگر از محقق لاهیجی است که وقتی به آن رسیدیم عرض می‌کنیم و مطلب خاص دیگری در اینجا نیست لذا معطل نمی‌شویم.