جلسه ۱۰۹

فی السَّابِعِ و هو السَّبقُ بِالحَقیقةِ المِلاکُ هو الکونُ و لو تَجَوُّزاً أیْ مُطلقُ الکونِ سواءٌ کانَ بِالحَقیقةِ أو بِالمَجازِ حَتی یَکونُ مُشترکاً بَین المُتقدِّمِ و المُتأخِّرِ بِهذا النَّحوِ. ¹

در هفتمین که سبق بالحقیقه باشد ملاک وجود است ولو مبهم یعنی مطلقِ کون، حالا می‌خواهد حقیقی باشد یا بالمجاز باشد تا اینکه در متقدّم و متأخّر مشترک باشد، به ‌این نحوی که عرض شد.

فی الثَّامِنِ و هو السَّبقُ الدَّهریِّ و السَّرمَدیِّ الملاکُ هو الکونُ بِمَتنِ الواقعِ و حاقّ الأعیانِ و فی وعاءِ الدَّهرِ ـ الإضافةُ بیانیةٌ ـ لِلبدائِعِ أیْ وِعاءُ الدَّهرِ مَخصوصٌ بِالمُبدَعاتِ بِخلافِ العِبارةِ الأولیٰ أعْنَی مَتنَ الواقعِ فَإنَّه یَشمُلُ السَّرمدی.²

در هشتمین که سبق دهری و سرمدی است ملاک، کون به متنِ واقع است، وجود واقعی است، وجود در حاقّ واقع و حاقّ اعیان است و در وعاء دهر ـ این اضافۀ بیانیه است ـ (یعنی وعائی که دهر است) کون برای بدایع است یعنی برای مبدعات است یعنی وعاء دهر مخصوص مبدعات است یعنی کونِ مبدعات، به خلاف عبارت اولیٰ که کون به متن واقع باشد، متن واقع شامل سرمدی می‌شود.

پس ملاک در مورد پروردگار، ملاک سبق پروردگار بر بقیه، کونِ در دهر نیست چون پروردگار خالق دهر است پس ملاک چیست؟! ملاک کونِ به متن واقع است و وجود واقعی پروردگار بر وجود واقعی بقیۀ اشیاء مقدّم است، آن وجودِ واقعی اصل است و بقیۀ وجودها فرع هستند، آن علت است و بقیه معلول هستند، آن اوّل است و بقیه ثانی، ثالث، رابع و خامس هستند ولی کون در بدایع چیست؟ البته این هم به متن واقع است ولی در وعاء دهر مبدعات باهم تقدّم و تأخّر دارند؛ هرچه که ابداعی است، هرچه که با امر «کُن» پروردگار تحقق پیدا می‌کند.

قالَ السَّیدُ ـ قُدِّسَ سِرُّه ـ فی القَبساتِ و إذ تَبَیَّنَ أنَّ الوجودَ الأصیلَ فی مَتنِ الأعیانِ عَینُ ماهیةِ الباری الحقِّ و نَفسِ حَقیقتِه فَالمرتبةُ العَقلیةُ و حاقّ الوجودِ العَینیِّ هُناکَ واحدٌ و موجودیتُه سُبحانَه فی حاقّ کَبدِ الأعیانِ و مَتنِ خارجِ الأذهانِ هی بِعینِها المَرتبةُ العَقلیةُ لِذاتِه الحَقَّةِ مِن کُلِّ جَهةٍ.³