جلسه ۱۱۱

عصمت ائمه و انبیاء و اولیاء علیهم‌السّلام

همین مسئله در مورد معصومین علیهم‌السّلام و ملائکۀ مقربین هم هست، مطلبی که در مورد عصمت ائمه و انبیاء و اولیاء علیم‌السّلام صحبت می‌شود این است که آیا اصلاً نمی‌شود گناه از آنها سر بزند؟! یعنی مجبور در طاعت هستند؟! یااینکه مجبور به طاعت نیستند و می‌توانند گناه انجام بدهند ولی اتیان گناه و معصیت از آنها صحت ندارد، یعنی در خارج وقوع ندارد نه اینکه نتوانند. ﴿بَلۡ عِبَادٞ مُّكۡرَمُونَ﴾،¹﴿لَّا يَعۡصُونَ ٱللَّهَ مَآ أَمَرَهُمۡ وَيَفۡعَلُونَ مَا يُؤۡمَرُونَ﴾² معنایش این است که فرشتگان مقرب خدا و ملائکۀ مقرب بندگانی هستند که جهت عقل آنها عقل کمالی است و جنبۀ نفسانی و خلط و مشوبیت هواهای نفسانی با جنبۀ عقلانی در آنها نیست بنابراین آنها مصلحت تامه را در انجام فعل ادراک کرده‌اند، این‌طور نیست که نتوانند خلاف کنند، نه! اگر نتوانند خلاف کنند که دیگر با بقیه فرقی نمی‌کنند، اینها بندگانی هستند که جهت فعلیت عقلیۀ آنها به کمال رسیده است و صحت عصیان در آنها منتفی است، فقط طرف طاعت را می‌گیرند.

عدم منافات عصمت با اختیار

فرض کنید که شما در یک بلندی و کوه مرتفعی ایستاده‌اید و نگاه می‌کنید که در این کوه مرتفع یک درّۀ سیصد متری است و شما را هم بالای این درّه گذاشتند آیا هیچ‌وقت شده است که شما با اختیار خودتان، خودتان را از آنجا پایین بیندازید؟! چون مسئله و مفسده برای شما وجدانی است هیچ‌وقت این کار را نمی‌کنید، الآن صحت افتادن از شما منتفی است ولی این‌طور نیست که نتوانید! می‌توانید ولی هیچ‌وقت انجام نمی‌دهید؛ یعنی اگر شما را بکشند هم انجام نمی‌دهید، چرا؟! به‌خاطر این است که شما به یک مصلحت و مفسدۀ نفس‌الأمریه وقوف پیدا کرده‌اید و وجدانی شده است مثلاً ماری در آنجا هست و مار خطرناکی است و شما می‌دانید که اگر این حاجز را بردارید این مار می‌آید و شما را ازبین می‌برد، اگر شما را بکشند هم این کار را انجام نمی‌دهید! این عمل شما موجب نمی‌شود تا بگویند که شما در برنداشتن حاجز و مانع مجبور هستید، نه‌خیر! جبری در کار نیست، اینجا فقط شما یک‌ طرف قضیه را می‌گیرید که منع است، بندگان مقرب خدا، ملائکه، معصومین و اولیاء علیهم‌السّلام فقط یک طرف کار را می‌گیرند که طاعت است، این‌طور نیست که نتوانند طرف دیگر را انجام دهند، [چون] جهت مصلحت و مفسدۀ نفس‌الأمری در آنجا به فعلیت رسیده است و وجدانی و مشهود آنها است لذا آنها هیچ‌گاه طرف دیگر را اختیار نمی‌کنند، این می‌شود: «قادر»، این می‌شود: «قادر بر طاعت».