جلسه ۱۱۷

ذوق عرفانی ماهیت را جدا می‌کند و می‌گوید: «هرچه در عالم هست فقط وجود است» و شما وجود را به ماهیت و به یک امر عدمی نسبت می‌دهید گفته‌اید که یک امر عدمی وجود دارد، امر عدمی وجود دارد یعنی چه؟! امر عدمی که نمی‌تواند وجود داشته باشد، خود شما دارید می‌گویید: «عدم»! یعنی ما در اینجا بین آن شیء و حدود آن شیء انفکاک قائل شده‌ایم، گفته‌ایم که خود آن شیء وجود دارد، حدود آن شیء هم وجود دارد، وجود را به تعیّن آن شیء دادیم، حدود آن شیء هم که ماهیت آن شیء است به آن هم وجود دادیم و گفتیم که پس ماهیت موجود است درحالی‌که حدود آن شیء غیر از آن شیء چیز دیگری نیست. خیلی نظر دقیقی می‌خواهد، ما حدود شیء را جدا از شیء به‌حساب نیاوریم. نه‌اینکه بگوییم: زید یک چیز است و حدود ماهوی‌اش هم یک چیز دیگر است، خود آن زید تعیّن دارد، حدود آن هم تعیّن دارد و ما وجود را به هردو دادیم، هم وجود و هم حدود است درحالی‌که در خارج یک چیز بیشتر نیست و آن زید است حدود غیر از زید چیزی نیست و زید غیر از حدود چیز دیگری نیست. پس حدود یک امر انتزاعی می‌شود، امرِ انتزاعی هم که یک امر عدمی است. لذا در اینجا ما وجود را به ماهیت نسبت دادیم درصورتی‌که وجود به ماهیت نسبت داده نمی‌شود. آن تعیّن است که برای عروض وجود به ماهیت واسطه است. اگر آن تعیّن و تشخّص خارجی نبود انسانی هم در خارج نبود.

اگر شما در روی کرۀ زمین زید نداشتید، انسان کجای این عالم بود؟! در هیچ جای عالم نبود.

تلمیذ: برای لابشرط قسمی مثالی داریم؟

استاد: اصلاً مثال نداریم، شما ماهیت و لابشرط را درنظر بگیرید من‌باب‌مثال مایعی را درنظر بگیرید که آن مایع نه بشرط‌شیء و نه بشرط‌لا است، چنین چیزی را فقط ذهن می‌تواند به‌عنوان مبهم تصور کند. چون هر چیزی که شما تصور می‌کنید یعنی بخواهد وجود خارجی داشته باشد یا بشرط‌شیء است یا بشرط‌لا است بنابراین اگر این شیء بخواهد وجود پیدا کند فقط باید در ذهن باشد و امکان ندارد ‌چنین شیئی در خارج وجود پیدا کند، تازه آن‌هم در ذهن به‌طور مبهم است چون همین‌که مثلاً می‌گویید: «مایع»، یک شیء سیلانی در ذهن شما می‌آید، خُب آن شیء سیلانی شما چه رنگی است؟! فرض این است بگویید که رنگ ندارد؛ نه قرمز، نه سفید، نه آبی، نه بنفش، نه سبز و نه بی‌رنگ است چون خود بی‌رنگی هم رنگ است پس ما مایعی را در ذهن خود تصور کرده‌ایم که هیچ رنگی ندارد، آیا می‌شود این تصور ما در خارج وجود پیدا کند؟! نمی‌شود. بنابراین اصلاً امکان وجود لابشرط قسمی در خارج نیست، فقط یک تصور ذهنی است.