جلسه ۱۲۰

خواص اجزاء عقلیه

مطلب دیگر در خواص اجزاء عقلیه است، خواص و احکامی برای این بیان می‌کنند؛ این اجزاء حدّیه خصوصیاتی دارند که یکی از این خصوصیات این است که اینها از نقطه‌نظر اثباتی بیّن و روشن هستند و نیاز به مقام اثبات ندارند به‌جهت اینکه ماهیات، در ذاتیات خودشان اثبات برنمی‌دارند و دلیل نمی‌خواهند، دلیلشان همان نفس وجود شیء است ولی عوارض دلیل می‌خواهند مثلاً می‌گویند: این شیء چیست؟ انسان است. انسان چیست؟ حیوان ناطق است. انسان به چه دلیل حیوان ناطق است؟ خُب خودت از اوّل گفتی که انسان حیوان ناطق است! مثلاً می‌گویید که آقا یک فرشی به ما بده که از پشم باشد، فرش را می‌گیرید بعد می‌گویید که به چه دلیل این فرش از پشم است؟ خودت دست بزن ببین دیگر! خودت از اوّل گفتی که این‌طور باشد! اما عوارض و اینها دلیل می‌خواهند مثلاً چرا این فرش مستطیل است و مربع نیست؟ چرا رنگ این فرش قرمز است؟ چرا این کار را کرده‌اید؟ چرا این شخص متحرک است؟ چون عامل حرکت دارد

نیاز اعراض و عوارض به مقام اثبات

عدم نیاز ذاتیات به مقام اثبات

لذا می‌بینید که اعراض و عوارض و اینها همه نیاز به مقام اثبات دارند ولی خود این ذاتیات نیاز به اثبات ندارند. ثبوتاً و در مقام ثبوت هم همین‌طور است یعنی نیاز به دلیل نیست نیاز به جعل نیست البته غیر از خود آن جعلی که به وجود و ماهیت تعلّق گرفته است و به آن وجود داده است دلیل دیگری نمی‌خواهد ولی عوارض و اینها همه ثبوتاً دلیل می‌خواهند مثلاً اگر انسانی می‌خواهد که کاتب باشد کاتب بودنش دلیل و سبب می‌خواهد یا اگر شیئی متحرک باشد تحرکش سبب و علت می‌خواهد و امثال‌ذلک ولی اینکه زید انسان باشد دیگر علت نمی‌خواهد یعنی همان جعلی که به ماهیت تعلّق گرفته است خود همان جعل، اجزاء ماهوی را به‌وجود می‌آورد. این یک خاصیت بود.