جلسه ۱۲۰

ـ یک وقت شما ماده و صورت را به شَطرِ اجتماع درنظر می‌گیرید یعنی اجتماع هم جزئش باشد که ایشان می‌گوید: معنا ندارد چون اجتماع یک امر اعتباری است و ما غیر از ماده و صورت چیز دیگری نداریم. [پس اینکه بگوییم:] شیء در خارج مرکب از ماده و صورت و اجتماع است، [صحیح نیست چون] اجتماع که چیزی نیست؛ اجتماع یک امر اعتباری است، [در واقع] همان ماده و صورت است.

ـ یک وقت شما آن شیء خارجی را مجموعاً درنظر می‌گیرید آنکه مقدّم است این است که شما ماده و صورت را درنظر بگیرید منتها به شرط اجتماع یعنی ماده و صورتی که آن ماده و صورت باهم جمع شوند یعنی شرط آن ماده و صورت باهم جمع شدن است، شرط [باهم جمع شدن] این است که آنها بر جمع مقدّم باشند تا مقدّم نباشند [نمی‌شود] پس ما قضیه را از نقطه‌نظر اعتباری حل می‌کنیم اما از نظر وجود خارجی بین علت تامه و آن شیء انفصال معنا ندارد تااینکه مقدّم و مؤخّر در اینجا لحاظ کنیم. اینها مسائلی هستند که خیلی چیزی ندارند.

هذه‌ أقوال‌ٌ ثَلاثةٌ قد ذَهَبَ إلى كُلٍّ طائفةٌ.

الثَّاني‌ و هو أنَّ الأجزاءَ الحَدّيةَ مُتعددةٌ في العَينِ مَاهيةً مُتحدةٌ وجوداً لَدَيَّ مُعتبرٌ.¹

در اینجا اقوال سه‌گانه‌ای وجود دارد که هر طائفه‌ای یکی را برگزیده است:

قول دوم [این است] که اجزاء حدّیه در عین خارجی از نظر ماهیت متعدد هستند یعنی ماهیت خارجی آنها دوتا است اما وجودشان یکی است که این نظریه نزد من معتبر است.

یعنی ما در خارج دو ماهیت داریم؛ ماهیت جنسی داریم و ماهیت فصلی داریم ولی این‌طور نیست که این دو ماهیت باعث شده‌اند تا ما دو وجود جداگانه ببینیم نه‌خیر، یک وجود می‌بینیم ولی دو ماهیت است.

فإنَّ الماهيةَ لمَّا كَانت مُتحقِّقةً و مَجعولةً بِالعرضِ في العَينِ فتلكَ الأجزاءِ في مقامِ تَجوهرِها و شَيئيةِ ماهيتِها مُختلفةٌ و لكنَّها في مقامِ وجودِها واحدةٌ.²