جلسه ۱۲۳

این مطلب را در آنجا هم ذکر کردیم که بنا بر مسلک مرحوم میر سید شریف که دیگران هم تقلید کرده‌اند ـ اینکه می‌گویم: «مرحوم» به‌خاطر این است که میر سید شریف شیعه بوده است و خیلی استاد بوده است استاد حافظ بوده است ـ و گفته‌اند که عالم به معنای «ذاتٌ ثَبَتَ له العلم» نیست بلکه عالم یعنی علمی که در این وجود تحقق پیدا کرده است، در آنجا من عرض کردم که اصلاً این معانی عقلی نیست تااینکه شما بخواهید بگویید که در آن ذات هست یا نه! وقتی شما می‌گویید: «ضارب»، «ذاتٌ ثَبَتَ له الضرب» در ذهن می‌آید، یعنی چه که ضربی که جنبۀ فاعلی در آن لحاظ شده است ضارب است؟! نه‌خیر, این نیست! وقتی می‌گویم که فلانی ضارب است یعنی زننده، این زننده با زدن دوتاست، یک وقت می‌گوییم: «زدن» و یک وقت می‌گوییم: «زننده», یک وقت شما می‌گویید که «ذاتٌ ثَبَتَ له الضرب»، یک وقت در انتهایش «دِه» می‌آورید این «دِه» آوردن همان اشارۀ به ذات است حالا با یک نوع دیگر، «کننده»، «خورنده»، «رونده»، «دونده»، «خوابیده». این «دِه»‌هایی که در اینجا آمده است معنا دارد، معنایش را ببینید؛ این معنایش در اینجا دلالت بر ذات می‌کند، نه‌اینکه حالا شما بخواهید در اینجا مسئله را عقلی کنید، عقلی‌تان را ما نفهمیدیم چه چیزی است حالا چه برسد به محاوره‌ای!

درهرصورت برفرض اگر بگوییم که این مطلب صحیح است با این کلام مرحوم حاجی که می‌فرمایند: واحد در اینجا به معنای ذاتی است که وحدت در آن آمده است نه خود وحدت، در اینجا تنافی پیدا می‌کند.

الفریدةٌ السادسةُ فی الوَحدَةِ و الکَثرَةِ.

غررٌ فی غنائِهما عن التعریفِ الحقیقی:

الوحدةُ کَمِثلِ ما سَاوَقَها کَالوُجودِ و الوُجوبِ أعمُّ الأشیاء فهی أیْ الوَحدةُ أعرَفُهَا لِأنَّ الأعمَّ أعرفٌ و سِرُّ أعرفیةِ الأعمِّ مِنَ الأخصِّ سِنخِیةٌ فی ذلکَ الأعمِّ لِذاتکَ و وُجودِ نفسِکَ الأوْسَعِ الأتَمِّ حیثُ إنَّ ذاتَک مِن عالَمِ القُدسِ و الکلیةِ و الحیطةِ ـ ﴿قُلِ ٱلرُّوحُ مِنۡ أَمۡرِ رَبِّي﴾¹ ـ فالسِّنخیةُ الَّتی هی شرطُ الإدراکِ مُتحقِّقَةٌ فلا یَعتاصُ عَلیک.²