جلسه ۱۲۳

لذا همین وحدت را اگر شما به لحاظ واحدیت به ذات اطلاق کنید در آنجا قابل صدق بر کثیرین می‌آید یعنی وقتی که شما پروردگار را نازل در مرایا و مظاهر و مجالی می‌بینید دیگر در آنجا مقام، مقام واحدیت می‌شود که خدا با بقیه سر یک سفره نشسته است. قضیه این است ولی در خود مقام ‌ذات چون در آنجا هیچ تعیّنی وجود ندارد، دیگر تعیّن فقط اختصاص به ذات پروردگار پیدا می‌کند، بقیه همه فانی در آن ذات هستند دیگر دویی نیست ولی مقام واحدیت مقام ظهور است وقتی مقام ظهور شد بنابراین ظهورات تفاوت پیدا می‌کنند پس وَحدَات هم تفاوت پیدا می‌کنند پس واحدی که در خدا هست با واحدی که در ما هست دیگر در این‌صورت فرقی نمی‌کند چون هم به ما «واحد» می‌گویند و هم به خدا «واحد» می‌گویند؛ این مقام، مقام ظهور است، آن احد که وحدت [در آن] قابل صدق نیست در مقام خفا است در مقام تعیّنِ منحصرۀ در ذاتِ باری‌تعالیٰ است، نه‌اینکه در آنجا هم قابل صدق بر کثیرین است.

بنابراین وحدت حقۀ حقیقیه به این معنا است، نه به معنایی که در آن عین ذات است و در ما عین ذات نیست، نه‌خیر! یعنی اگر روی این حساب است وحدت در ما هم عین ذات است چه فرقی می‌کند؟! الشیءُ ما لَم یَتَشَخَّص لم یُوجَد، وجودمان متشخّص شده است و از آن وحدت انتزاع شده است، اگر شما در پروردگار عین ذات می‌دانید در ما هم باید عین ذات بدانید هیچ فرقی نمی‌کند به‌خاطر اینکه هیچ‌وقت وحدت عارض بر ما نمی‌شود بلکه انتزاع می‌شود، اگر شما در ذات پروردگار وحدت را مغایر مفهومی می‌دانید در ما هم مغایر مفهومی است، از نظر مفهومی دوتاست، در آنجا هم که دوتاست.

بعد ایشان اقسام وحدت را قسمت می‌کنند و می‌گویند که یا وحدت همان معنای وحدت است که آن مبدأ عدد است مثل عدد «یک» که مبدأ برای اعداد است یااینکه اضافه دارد حالا آن اضافه‌اش چیست؟ دیگر ایشان یک مقدار اضافات و امثال‌ذلک را ذکر می‌کنند که آن اضافات شیئی است و اضافه می‌شود.