جلسه ۱۲۵

فَنحنُ نَقولُ المَاهیةُ مُتَّحدةٌ مَع نحوٍ مِنَ الوجودِ الحَقیقیِّ و هو یَقولُ مُتَّحدةٌ مَع المَفهومِ لا مفهومُ المَبدا إذ لا فَردٌ ذهنیٌ أیضاً له بَل مَع مفهومِ الموجود. و کما نقولُ نَحن الماهیةُ لَمّا لم یَکنْ لها ما یُحاذِیها بِذاتِها کَانتْ مُتَّحدةً مَع الوجودِ و لو کان شیء یُحاذِیها لم تَکنْ مُتحدةً بل منضمةً إلی الوُجودِ فَاتِّحادُها لا مِن مُتِحَصِّلیَتِها بِذاتِها یَقولُ هُو لَمّا لَمْ یَکنْ لِلوجودِ فردٌ لا خَارجاً و لا ذهناً فَلا حِیثِیةَ تَقییدیةٍ خارجیةٍ و لا ذهنیةٍ فی الماهیةِ بَلْ مَناطُ المَوجودیةِ اتِّحادُ المَاهیةِ مَعَ مَفهومِ المَوجودِ. و لکن أینَ البَیضاءُ مِنَ الحِرْباء.¹

«ما می‌گوییم که ماهیت با نحوی از وجود حقیقی متحد است» که همان فرد خارجی باشد. ما این حرف را بیان می‌کنیم. «ایشان می‌فرمایند که ماهیت با خود مفهوم وجود متحد است نه با مفهوم مبدأ که وجود باشد فرد ذهنی برای وجود نیست» چون ایشان اصلاً نه فردی برای وجود قائل است ذهناً نه چیزی. اگر با مفهوم مبدأ متحد شود پس فرد ذهنی الآن آمده و حمل بر ماهیت ‌شده است درحالی‌که ایشان می‌گویند: فرد ذهنی هم حتی وجود ندارد. بله، فرد ذهنی ندارد چون ما چیزی از وجود نمی‌فهمیم آنچه که ما می‌فهمیم مفهومِ موجود است یعنی بدون لحاظ ماهیت حتی تصور وجود هم امکان ندارد لذا وجود، فرد ذهنی هم ندارد. «همان‌طوری‌که ما می‌گوییم: ماهیت از آنجایی ‌که برایش چیزی که بذاته محاذیِ آن باشد یعنی مصداق خارجی داشته باشد، [نیست] پس با وجود اتحاد دارد اگر یک شیئی محاذی با ماهیت در خارج باشد این دیگر متحد با وجود نیست» بلکه کَضَمّ الحَجَر بِجنبِ الإنسانِ است «لکن منضم به وجود است» یعنی ضمیمه می‌شود و این‌طور نیست که مثل سرکه و انگبین متحد شوند چون هرکدام محاذی دارند؛ این ماهیت یک محاذی دارد وجود هم یک محاذی دارد این دوتا با همدیگر جمع می‌شوند و این‌طور می‌شوند. «اتحاد ماهیت از این باب نیست که خود ماهیت روی پای خودش ایستاده است و خودش تحصّل دارد و برای خودش کسی است».