مرتب سازی:
جلسه ۱۲۹
10من توضیح از خارجش را گفتم إنشاءالله بحث دیگر و تطبیقش برای بعد باشد.
تلمیذ: غایةُ کُلِّ شَیءٍ بِحَسبِه.
استاد: بله، صحبت در این است که «بحسبه» این نیست که ما در مقام اثبات به ثبوت پی ببریم که بگوییم: حالا که این مُرده است پس غایتش اینقدر بوده است. نه، بهطورکلی ما باید ببینیم آنچه را که غایت است آن اراده و مشیت خداوند است. همانطور که اراده و مشیت خداوند از نقطهنظر کمی و زیادی، تغییر و تبدلات، خصوصیات، شدت و ضعف به خود وجود و به خود عوارض وجود، وقتی که بر نظام احسن تعلّق میگیرد، همینطور اراده و مشیت خداوند به نفس آن شیء تعلّق میگیرد و نفس آن شیء را بهحساب اراده و مشیت خودش در یک کیفیت و ظرفیت خاصی ملاحظه میکند. ما به آن غایت میگوییم. وقتی که آنطور شد بله، شما خیال میکردید این درختی که میکارید بعد از دو سال برای شما بار میدهد ولی اراده و مشیت خدا در به ثمر رساندن این درخت هیچوقت دو سال نیست بلکه دو ماه است و اگر ما بخواهیم بهطورکل، کل عالم را نگاه کنیم نهاینکه روی یک شیء خاص نظر کنیم بلکه بخواهیم بهطورکلی یک نظر وسیع داشته باشیم، خواهینخواهی باید بگوییم که غایت باید به این معنا باشد نه به معنای دیگر. فرض کنید اگر قرار بر این است که حیوانی در اینجا بهوجود بیاید و پرورش پیدا کند و شما از آن استفاده کنید، آیا این حیوان باید غذا بخورد یا نباید غذا بخورد؟! این غذا خوردن، علف میخواهد یا نمیخواهد؟! بالأخره این حیوان میخواهد علف بخورد. این علف را از کجا باید تأمین کند؟! پس معلوم میشود که تمام اینها برای رسیدن به احسن و اکمل است و تمام مراتب نازله در عین حفظ وجودی خودشان، مراتب اکمل را کامل میکنند و غایت برای مراتب اکمل واقع میشوند که دیگر بحث به اینجا میرود که ما خلقت السماوات السبع إلا لهؤلاء الخمسه1 معنایش چیست. این است که تمام این عالم وجود و هرچه که هست برای استکمال این خمسه باید انجام بگیرد و آنها به مرحلۀ کمال خودشان برسند، در عین اینکه هر کدام از اینها به مرحلۀ کمال خودشان میرسند.
- . کفایة الأثر ج۱ ص۱56؛ بحار الأنوار ج۳6 ص۳۳۷:
«قَالَ أَمِيرُ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ سَمِعْتُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُ:... وَ لَوْلاَنَا لَمْ يُخْلَقِ اَلْجَنَّةُ وَ اَلنَّارُ وَ لاَ اَلْأَنْبِيَا الحدیث.»
کفایة الأثر ج۱ ص6۹؛ إرشاد القلوب ج۲ ص4۱5:
فَلَوْلاَكُمْ مَا خَلَقْتُ اَلدُّنْيَا وَ لاَ اَلْآخِرَةَ وَ لاَ اَلْجَنَّةَ وَ لاَ اَلنَّارَ
عوالم العلوم ج۱۱ ص۹۳۰ حدیث کساء:
فَقالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ يا مَلائِكَتي وَيا سُكَّانَ سَمواتي، اِنّي ما خَلَقْتُ سَمآءً مَبْنِيَّةً، وَلا اَرْضاً مَدْحِيَّةً، وَلا قَمَراً مُنيراً، وَلا شَمْساً مُضِيئَةً، وَلا فَلَكاً يَدُورُ، وَلا بَحْراً يَجْري، وَلا فُلْكاً يَسْري، اِلاَّ في مَحَبَّةِ هؤُلاءِ الْخَمْسَةِ
- . کفایة الأثر ج۱ ص۱56؛ بحار الأنوار ج۳6 ص۳۳۷: