مرتب سازی:
جلسه ۱۲۹
8بحث دیگری که در اینجا هست، صحبت در غایت است. گفتیم که دوتا از علت علل اربعۀ برای یک شیء، خارجی است یعنی خارج از شیء است که یکی علت فاعلی است ـ که قبلاً خواندیم ـ و یکی هم علت غائی است و دو علت هم داخلی است که علت صوری و علت مادی باشد.
تعریف غایت
غایت عبارت است از آن هدف و نتیجهای که فاعل بهخاطر آن هدف و نتیجه یک فعلی را انجام میدهد. آنهایی که الآن در این لیوان آب میریزند، بهخاطر یک هدف است؛ آن هدف این است که سیراب بشوند یا آن هدف این است که روی کسی بریزند. اینها همه هدف است ولی باهم فرق میکنند.
این هم بحث از غایت است که البته ایشان میفرماید: هر فاعلی در فعل خودش یک هدفی را تعقیب میکند که به آن علت غائی میگویند. بعد یک مسئلۀ دیگر هم در اینجا مطرح میکنند که این مسئله در بحث بعدی قدری بهتر مطرح میشود که حالا فرض کنید یک فاعلی میخواهد فعلی را انجام بدهد آیا هیچوقت موانعی بر سر راهش نمیآید؟! آیا این فاعل در انجام دادن فعلش به نتیجه میرسد یااینکه ممکن است فاعل یک فعلی را انجام دهد و قبل از اینکه به آن نتیجه برسد یکدفعه وسط راه مانعی پیش میآید و میماند؟! بنابراین شما چگونه این علت غایی را توجیه میکنید؟! مگر نمیگویید که هر علتی فاعلی میخواهد، اگر یک شیء در عالم تحقق پیدا کند چهار جزءالعله میخواهد؛ یک جزءالعله مادی، یک جزءالعله صوری و یکی هم فاعلی و یکی هم غائی. بسیارخوب، فرض کنید سهتا درست شد یعنی فاعل آمد علت مادی هم داریم علت صوری هم داریم ولی در علت غائی به نتیجه نمیرسد مثلاً فاعلی درختی را بهجهت ثمر دادن و بهجهت استفاده بردن میکارد، تا دو سال میشود یک بُزی در خانه میآید و این درخت را از بیخ میکند و در شکمش میبرد! این علت غائی در اینجا انجام نگرفته است بنابراین این شیء با سه علت تحقق پیدا کرد نه با چهار علت.