جلسه ۱۳۱

أعوذُ بِالله مِن الشَّیطانِ الرَّجیم

بسم اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم

غررٌ فی البحثِ عن الغَایةِ:

غررٌ فی البحثِ عَن الغَایةِ.

و کُلُّ شَیءٍ فی فِعلِه غَایةً مَفعول مُقدّم مُستتبعٌ حَتَّی فواعلَ هی الطَّبائِعُ.

فإذا کَانَتْ لِلطبائعِ و هی عَدیمةُ الشُّعورِ غَایاتٌ کَما سَنُشیرُ إلیه فَکیفَ لا تَکونُ لِمبادِی عَالیةٍ و الشُّعورُ عَینُ ذاتِها مَاهیةً أو وجوداً.²

هر چیزی در فعل خودش غایتی را به‌دنبال دارد حتی قوای فاعلی که قوای طبیعی انسان‌ها و حیوانات هستند هم غایتی دارند. وقتی برای طبایعی که شعور ندارند غایات و اهدافی باشد ـ که در تتمه به آن اشاره می‌کنیم ـ چگونه برای مبادی عالیه که علت برای وجود اشیاء هستند، غایتی نباشد؟! درحالی‌که شعور عین ذات آن مبادی عالیه است حالا یا ماهیتاً یا وجوداً.

ماهیتاً به مبدأ اعلیٰ برمی‌گردد که پروردگار است که در آنجا گفتیم که ماهیت عین وجود است پس شعور در آنجا برای ماهیت ثابت است که ماهیت عین وجود است، حالا یا این شعور از نظر وجود عین ذاتش است مانند عقول مجرده که در آنجا ماهیاتی وجود دارند ولکن چون وجود بر آنها غلبه دارد و ماهیات مادی ندارند؛ لذا این از اوصاف وجود آنها می‌شود.

تلمیذ: یعنی این نیست که هر موجودی شعوری دارد؟!

استاد: بله این هست که هر موجودی در وجود خودش شعور دارد ولی ایشان الآن ظاهراً برای قوای محرکه اثبات غایت می‌کنند یعنی می‌گویند که وقتی ما در اشیاء خارجی شعور می‌بینیم، دیگر آن مبادی اعلیٰ و مبدأ اعلیٰ به طریق اولیٰ یک اهدافی را در این عالم خلقت دنبال می‌کنند؛ قیاس اولویت.

آن اشکالی که می‌تواند به این مسئله در اینجا مطرح شود این است که ـ همین‌طوری که بعداً می‌گویند ـ غایت را به اشتراک لفظی بین آن اهدافی که از روی قصد و اختیار باشند و مآل یک حرکت ـ به‌عبارت‌دیگر ما إلیه الحرکة ـ مشترک می‌دانند.