جلسه ۱۳۴

بناءًعلیٰ‌هذا ما اوّل باید ببینیم آن فاعلی که این فعل را به‌وجود می‌آورد آیا فاعل مختار است یا غیر مختار، یعنی فاعل در فعل خودش اختیار انجام دارد یااینکه مجبور به انجام دادن است به ‌عبارت‌ دیگر آیا فاعل بالتّسخیر یا فاعل بالإراده یا بالقصد است؟ در مورد انسان و همین‌طور در مورد حیوان می‌بینیم که فاعل بالقصد است مثلاً کسی که عملی را انجام می‌دهد قصد می‌کند، اراده می‌کند، اختیار می‌کند و بعد انجام می‌دهد. من‌باب‌مثال من وقتی‌ که تشنه هستم می‌توانم افعال مختلفی را انجام بدهم؛ کتاب را بردارم بخورم، سینی را بخورم، پتو را بخورم، لیوان خالی را بخورم ولی ازبین همۀ اینها می‌بینم که این آب برای من مفید است و رفع عطش می‌کند لذا از میان این افعالی که انجامش در اختیار من است آب را انتخاب می‌کنم حتی اگر مایع‌های دیگری هم مثل دوغ و شربت و امثال‌ذلک باشد آن مایع‌ها را انتخاب نمی‌کنم و می‌گویم که اینها بدتر، عطش به‌وجود می‌آورند. پس‌ از روی فکر و از روی قصد و از روی اختیار انتخاب اصلح را بر فعل خودم می‌کنم و وقتی ‌که در ذهن انتخاب اصلح شد بعد فعل هم به‌سمت آن تحقّق پیدا می‌کند، اراده می‌کنم و دستم به‌‌طرف پارچ آب می‌رود و آب می‌نوشم.

حیوانات هم همین‌طور هستند آنها هم وقتی‌ که گرسنه هستند نگاه می‌کنند که چه شکاری می‌توانند پیدا کنند، ابتدا شکار را می‌بینند خودشان را هم در مقیاس با آن شکار قرار می‌دهند مثلاً آیا شکار لَنگ است لَنگ نیست و آیا می‌توانند [آن را شکار کنند یا نه]؟ لذا می‌بینید وقتی گله‌ای حرکت می‌کند آن حیوانی که عقب گله حرکت می‌کند همیشه صید واقع می‌شود و آن صیاد که شیر و پلنگ و اینها است به آن حیوان آخر دسترسی پیدا می‌کند و زودتر می‌تواند آن را بگیرد. پس تمام این مسائل را آن شیر و آن حیوان در ذهن خودش آورده است. دیده‌اید وقتی‌ که می‌رود در یک جایی کمین می‌گیرد و در یک موقعیت مناسبی [خود را قرار می‌دهد تا شکار کند]؟!