جلسه ۱۳۶

بنابراین هر حادثه‌ای که در عالم اتفاق می‌افتد معلول سلسلۀ عللی است که آن سلسلۀ علل این حادثه را به‌وجود می‌آورند. لذا اصلاً معنا ندارد که ما قائل به‌ اتفاق شویم و اتفاق را یک امر بدون علت بپنداریم که بله، فرض کنید که یک‌‌دفعه برحسب شانس این‌طور شد مثلاً شخص رفت بلیط بخت‌آزمایی خرید و اتفاقاً بختش درآمد. درحالی‌که این رفتن و بلیط بخت‌آزمایی گرفتن ـ تمام اینها ـ سلسلۀ علل دارد، قرعه‌کشی‌ که در آنجا هست سلسلۀ علل دارد، فکری که در سر او پیدا می‌شود که این را از بقیه جدا کند سلسلۀ علل دارد و این سلسلۀ علل از یک طرف دست‌‌به‌‌دست هم می‌دهند و او را برای خریدن بلیط می‌آورند، از یک طرف آنها را می‌آورند به انتخاب کردن این بلیط، این دوتا باهم در یک مرحله جمع می‌شوند تااینکه این آقا برنده می‌شود. ما اسم این را اتفاق می‌گذاریم درحالی‌که دو سلسلۀ علل و همین‌طور سلسلۀ علل‌ دیگر باهم کار کردند، حالا یک طرف قضیه این است، طرف دیگر قضیه آن کسی است که قرعه را انتخاب می‌کند اما در اینجا چه عواملی بوده است که این مسئله همین‌طور اتفاق افتاده است، اینها همه به سلسلۀ علل بستگی دارد.

تلمیذ: آیا آن که غلبه پیدا می‌کند مظهر اسم کلی‎تر است؟!

استاد: نه‌خیر، آن یک اسم است و این هم یک اسم است، این بر آن غلبه پیدا می‌کند، چرا کلی‌تر باشد؟!

تلمیذ: پس چگونه غلبه پیدا می‌کند؟!

استاد: چون سلسلۀ عللش اقتضاء می‌کند؛ علتش جلوتر است. آن علل که پیدا شده‌اند بر این مقدّم هستند که جلوی این علت را گرفته‌اند و بر این غلبه پیدا می‌کنند. حالا مطلب دیگری که در اینجا هست این است که ما نه‌تنها قضیۀ اتفاق را داخل در سلسلۀ علل قرار می‌دهیم بلکه تمام حوادث عالم در اینجا دیگر اتفاقی هستند یعنی هرچه که در عالم انجام می‌شود اسمش اتفاق است. اتفاق به این معنا که گفتیم: یعنی سلسلۀ علل یک امری را به‌وجود می‌آورند یا یک امری را ازبین می‌برند مثلاً آن بچه‌ای که از شکم مادر به دنیا می‌آید یک سلسله علل می‌خواهد، سلسله عللی که بیایند و کار انجام بدهند. آن‌وقت این سلسله علل کار می‌کنند تا به یک‌ نقطه می‌رسند و یک حادثه‌ای را به‌وجود می‌آورند اما ما می‌گوییم که این بچه اتفاقاً شش‌ماهه به دنیا آمد، نه، اتفاق در کار نبوده است بلکه آن سلسلۀ علل اصلاً به اینجا می‌رسد و حتی شش ماه و یک روز هم نمی‌شود. آن سلسلۀ علل می‌آیند شش ماه و پنج روز بچه را به دنیا می‌آورند، سلسلۀ علل دیگری می‌آیند هفت‌ماهه به دنیا می‌آورند، معمولاً سلسلۀ علل‌ نه‌ماهه به دنیا می‌آورند لذا ما اسم شش‌ماهه را اتفاق می‌گذاریم ولی اگر بخواهیم نگاه کنیم به اندازۀ سر مویی بین آن سلسلۀ عللی که موجب به دنیا آمدن بچه نه‌ماهه شده‌اند با آن سلسلۀ عللی که موجب به دنیا آمدن و سقط شدن بچۀ چهار‌ماهه شده‌اند هیچ تفاوتی نیست. آن علل دارند کار انجام می‌دهند، این علل هم دارند در اینجا کار انجام می‌دهند، آن نه‌ماهه به دنیا می‌آید و این چهار‌ماهه سقط می‌شود.