جلسه ۱۳۷

به هر هیئت و فعلی که در یک قابل وحدانی است صورت گفته می‌شود یااینکه قابلش وحدانی نیست بلکه به‌واسطۀ ترکیب، یک هیئت پیدا کرده است، حتی حرکات یک شیء و اعراض (از قبیل رنگ و وضع و امثال‌ذلک که بر یک شیء وارد می‌شوند) به این صورة‌الشیء می‌گویند.

پس صورت جلوس یک شیء به شکل چهارزانو نشستن یا سه‌زانو نشستن به‌خاطر اعراضی است که در آن پیدا شده است، این صورت وضعیه است، رنگ و امثال‌ذلک به‌خاطر صورت کیفیه است و امثال‌ذلک.

حالا یا قابل وحدانی یک شیء است یا به ترکیب است؛ فرض کنید که چند نفر نشسته‌اند و از مجموع نشستن چند نفر یک صورت پیدا می‌شود، می‌گویند: یک گُردان، یک مجموعه، یک قبیله، یک گروه؛ اینها با همدیگر ... مثلاً دیده‌اید که چند نفر در این چیزها با همدیگر بازی می‌کنند؟!

تلمیذ: ...

استاد: بله در این بازی‌هایی که سوار هم می‌شوند، تا بالا می‌روند، اینها صورت ترکیبیه‌ای است که از مجموع چند واحدِ چیز تشکیل شده است.

وَ یُقالُ صُورةٌ لِما یَتَقَوَّمُ بِهِ المادةُ بِالفعل.¹ فَلا یَکونُ حینئذٍ الجواهرُ العَقلیةُ و الأعراضُ صوراً. ²

همین‌طور به آن چیزی که بالفعل قوام ماده است صورت می‌گویند؛ این را علت صوری می‌گویند، آنچه که قوام ماده به آن است و ماده به آن قائم است صورت جسمیه باشد. جواهر عقلیه و همین‌طور اعراض صورت نیستند چون قوام ماده به آنها نیست.

در جواهر عقلیه که اصلاً ماده نیست، اعراض هم صورت نیستند چون قوام ماده به اعراض نیست بلکه اینها عارض بر موضوع می‌شوند.

وَ یُقالُ صُورة ٌ لِما یَکمُلُ بهِ المادةُ و إنْ لَم تَکُن مُتَقَومةً بِها بِالفعلِ مثلُ الصِحَةِ و ما یَتَحرکُ إلیها بِالطَبعِ.³

صورت می‌گویند به آن چیزی که ماده به آن کمال پیدا می‌کند گرچه قوام ماده بالفعل به آن نیست مانند صحتی که برای بدن پیدا می‌شود و آن غایتی که این ماده بالطبع حرکت می‌کند.