جلسه ۱۴۳

صورت دیگر قضیه که خیلی دقیق است اینجا است که شما می‌بینید همین حرکتی که معلول است برای این حالتی که در این‌ برق هست، همین حرکت دوباره تبدیل می‌شود به همین حقیقتی که در این برق وجود دارد یعنی اگر این برق حرکتی را به‌وجود آورد اگر شما همین را به یک آرمیچر ببندید همین آرمیچر دوباره برق تولید می‌کند، حالا آیا این برق دوم که از برق اوّل پیدا شده است با برق اوّل مساوی است یا ضعیف‌تر است؟ ضعیف‌تر است، چرا؟ چون معلول برای آن است. شما می‌بینید که آن گرمایی که الآن از بخاری به‌وجود آمد دوباره تبدیل به الکتریسیته می‌شود، نور تبدیل به الکتریسیته می‌شود، ـ خود نور تبدیل می‌شود ـ الآن باتری‌های نوری هستند؛ باتری‌های خورشیدی که نور را می‌گیرند و به الکتریسیته تبدیل می‌کنند، می‌گویند که آن فوتون‌های نوری حامل انرژی و حرارت است، الآن ساعت‌هایی داریم که [بالای آنها] یک صفحه هست که نور را می‌گیرد و تبدیل می‌کند، وسایلی داریم که همۀ اینها با نور و امثال‌ذلک کار می‌کنند، اینها به‌خاطر آن گرمایی است که داخل در اینها هست و اینها را دوباره تبدیل [به] برق و امثال‌ذلک می‌کند ولی می‌بینیم که اینها در یک مرتبۀ ضعیف‌تری قرار دارند، چرا؟ چون اینها معلول هستند برای [آن] شیئی که قبلاً بوده است.

روی این حساب هر علتی می‌تواند موجب معلولی شود و هر معلولی می‌تواند یک علت خارجی باشد که معلولی از آن به‌وجود بیاید و برای همۀ پدیده‌هایی که در این عالم حاکم هستند این قانون هم حاکم است که معلول چیزی جز مرتبۀ نازله و ظهور علت نیست و خود آن معلول مرتبۀ نازلۀ علّیت می‌شود که موجب یک معلول دیگری شود. ما اسم این را قاعدۀ علّیت می‌گذاریم.

در مورد اشیاء و حوادثی که در این عالم هستند، ما در مورد ماده بحث کردیم و اما در مورد عالم معنا و مجردات مسئله از این قرار است: همان‌طوری‌که من‌باب‌مثال ما یک نیروی مخفی در برق دیدیم که ظهورش در حرکت و در گرما بود، همین‌طور آنچه که در این عالم تحقق دارد از باب اینکه وجود اینها بالنسبه به عدم و وجود علی‌السواء بود یعنی ماهیتشان علی‌السواء بود برای تحقق خارجی خودشان نیازمند به غیر از خودشان هستند که اینها را در خارج وجود دهد ـ نه‌اینکه اینها وجود دارند و شکل و قیافه برای اینها بسازیم ـ پس آنچه که اینها را در خارج وجود می‌دهد از بطن و شکم خودش اینها را ظهور می‌دهد؛ ظهوری که از بطن و شکم علت است به ‌معنای بینونیت و عزلت بین علت و معلول نیست! وقتی‌ که در یک موتور حرکتی وجود دارد این حرکت جدای از آن برق و الکتریسیته نیست، عرض شد که همان برق است که به‌صورت حرکت درمی‌آید، نه‌اینکه حرکت از آن جدا شود و برق به راهی برود و این به راهی [دیگر] و با وجود آن حرکت الکتریسیته این حرکت هم برای خودش عالمی داشته باشد! این‌طور نیست! بلکه همان انرژی به این کیفیت تبدّل پیدا می‌کند و به ‌عبارت ‌دیگر اگر بخواهیم تصرفی در این انرژی بکنیم این به‌ همان صورت اوّل خودش برمی‌گردد.