جلسه ۱۴۳

وقتی‌که من می‌توانم اراده کنم این لیوان را بردارم، حالا که این لیوان را برداشتم آیا نمی‌توانم دوباره اراده کنم این لیوان را روی زمین بگذارم؟! آیا فقط یک دفعه توانستم اراده کنم؟! فقط یک ‌مرتبه این تأثیر من فعلیت داشت؟! یااینکه این جنبۀ تأثیری درهرحالی وجود دارد؟! اگر این جنبۀ تأثیر در حال اوّل وجود دارد باید بگوییم که در حال دوم هم وجود داشته باشد والاّ خلف لازم می‌آید، چرا؟ به‌جهت اینکه ما فرض کردیم که این علت در تأثیرش تام است و نیاز به غیر ندارد؛ اگر این‌طور است آیا در تأثیر ابتدایی تام است و نیاز به غیر ندارد ولی در تأثیر دوم نیاز به غیر دارد؟! در آن غیر نقل کلام می‌کنیم، آن غیر کیست؟! فرض کردیم غیر از این علت چیز دیگری در اینجا رفع نیاز علت را نمی‌کند.

شما می‌توانید یک حرف بزنید که بله، این سلسلۀ علّیت باید منتهی به‌ علةالعلل شود، ما نقل کلام در همان علةالعلل می‌کنیم، اشکال ندارد، ما در همان ناحیۀ علّیت نقل کلام می‌کنیم و لذا ﴿كُلَّ يَوۡمٍ هُوَ فِي شَأۡنٖ﴾¹ یعنی همین قضیه، ﴿كُلَّ يَوۡمٍ هُوَ فِي شَأۡنٖ﴾ یعنی او دائماً در حال ابراز ظهور و ابراز وجودات از خودش است، دائماً صورت می‌دهد، عوض می‌کند، ﴿هُوَ ٱلَّذِي يُصَوِّرُكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡحَامِ﴾² این صورت می‌دهد آن صورت می‌دهد، به چه کسی این صورت و آن صورت می‌دهد؟! آیا به خودش می‌دهد یا به دیگری؟! به خودش این صورت‌ و آن صورت را می‌دهد، دیگری از کجا آمد؟! ما فرض کردیم که معلولی در خارج نیست و هرچه هست از بطن علت است، وقتی‌ که از بطن علت شد، دیگر در‌این‌صورت بینونیت بین او و معلول هم عقلاً محال [است] چون اگر بینونیت پیدا شود [باعث] قطع علقۀ بین علت و معلول [می‌شود]، پس چه چیزی می‌تواند در این معلول مؤثر باشد درحالی‌که دیواری بین آنها هست؟! مثلاً شما آن‌طرف حیاط هستید و بنده [داخل] اتاق هستم و یک دیوار وسط ما مانع [است]، آیا می‌توانم چیزی بردارم و به سر شما بزنم؟! نه، این دیوار باید برداشته شود و من دسترسی پیدا کنم. اگر بین علت و معلول یک دیوار فاصله است بنابراین علت نمی‌تواند در معلول مؤثر باشد و این دیوار نباید باشد، نبود دیوار یعنی التصاق معلول با علت، وقتی‌ که معلول با علت ملصق شد آن موقع معلوم می‌تواند در علت تأثیر بگذارد.