جلسه ۱۴۴

تلمیذ: مستقل بشناسد باید مستقل در تأثیر ... .

استاد: نه، او چون می‌بیند، عالم، عالم تکلیف است، اگر مثل اولیا از این استقلال در تأثیر بیرون آمد و دیگر خودش را ندید، دیگر در آنجا تکلیفی نیست.

تلمیذ: افعالی که به‌وجود می‌آید اینها چطوری است؟ ترکیب اینها چطوری است؟ ما اینجاییم، پرنده‌ای پرواز می‌کند، جمع بین اسماء می‌شود؟ یعنی مظهریت اسماء است؟

استاد: بله، هر شیئی در هر نقطه‌ای یک مظهریتی دارد، اصلاً کل عالم همه مظهر اسماء است.

تلمیذ: نه، [منظور] ترکیبش است.

استاد: مگر در عالم ترکیب ...؟ الآن آسمان، زمین، ستاره‌ها، تمام حوادث، قضایا و امثال‌ذلک براساس یک سلسلۀ عللی است که آن سلسله منتهی به مشیت خدا می‌شود که در این عالم آنها را انجام می‌دهد، این ترکیب است دیگر.

تلمیذ: مثلاً صدای موتوری می‌آید، این هم مثلاً ...

استاد: بله، آن برای خودش و این هم برای خودش، با همدیگر پیوسته‌اند. الآن مقارن با این آن هم می‌آید و این کار را انجام می‌دهد و باهم یک برخوردی انجام می‌شود. اصلاً تمام آنچه که در عالم است همه براساس ترکیب و تصادم است. هر چه هست؛ تمام مُردن‌ها، زنده شدن‌ها، تمام حوادث به‌واسطۀ آن عللی است که دست‌به‌دست هم می‌دهند و آن راه‌های متفاوت می‌آیند تا یک قضیه را به‌وجود می‌آورند و همین‌طور جاهای دیگر که اینها با همدیگر مرتبط هستند.

تلمیذ: تمام این مراحل پایین‌تر از مرتبۀ ذات است.

استاد: بله بله، در مرحلۀ ذات تقیّد نیست ولی باز اینها جدای از ذات هم نیستند، نه‌اینکه حالا چون محدود شدند دوباره از ذات جدا افتاده‌اند، ـ اشکال مرحوم کمپانی این است ـ بااینکه ذات مجرد است ولی اینهایی که صور هستند درعین‌حال دوباره در ذات هستند و جدای از ذات نیستند. فقط مسئله این است که ذات روی خودش تغییر داده است، اگر بخواهد، می‌دهد و اگر نخواهد نمی‌دهد، همین! قضیه این است.

أللهم صل علی محمد و آل محمد