جلسه ۱۴۵

این به‌خاطر این جهت است لذا اینکه من خدمتتان عرض کردم این است که ما در اینجا یک مفهومی را که عام است و جنس است نسب به دو مقوله‌ای که مخالف هم هستند و آن حد وجود یک شیء است، اسمش را ماهیةالشیء می‌گذاریم این ماهیت یا جوهر یا عرض است پس ماهیةالشیء یک مفهومی می‌شود که هم به نسبت‌ به مقولۀ جوهر و هم به نسبت به مقولۀ عرض جنس‌الأجناس است، همین‌طور تا مبدأ اوّل می‌آید و در مبدأ اوّل توقف می‌کند چون در آنجا دیگر ماهیتی وجود ندارد آنجا وجود محض است پس ما در اینجا می‌توانیم برای جوهر حد بیاوریم که حد عبارت از آن معنای مشترکی است که بین جوهر و عرض وجود دارد.

تلمیذ: از باب ایساغوجی نیست ... در این صورت می‌توانیم بگوییم که

استاد: باب ایساغوجی نیست برهان است بله در اینجا در ماهیت منظور ما ... شما می‌خواهید بگویید که جوهر از نظر مفهومی همان ماهیت است ...

تلمیذ: ... می‌گویند حمل ماهیت بر جوهر و عرض حمل جنس بر انواع نیست بلکه منتزع از آنها است.

استاد: بله، حمل مفهومی است.

تلمیذ: حمل مشهور است.

استاد: بیخود کرده است. بنده هم همین را می‌گویم. اینها به‌خاطر همین گفته‌اند که جوهر حد ندارد. عرض بنده این است که وقتی که شما یک وجود را حد می‌زنید همین‌که حد زدید ما اسم آن حد را ماهیت می‌گذاریم که آن حد بین دو شیء مشترک است یا حد عرضی می‌خورد که اعراض می‌شود یا حد جوهری می‌خورد مثل این جواهری که در دنیا پیدا می‌شوند، از مجردات گرفته تا تمام عالم اجسام؛ ما اسم حدالشیء را ماهیةالشیء می‌گذاریم. حالا [فرقی ندارد] چه برای ماهیت بگویید که ما انتزاع می‌کنیم چه بگویید که خودش وجود دارد اگر بحث این است اوّلاً تمام اجناس همه انتزاعی هستند شما خود حیوانیت را هم انتزاع می‌کنید، آیا از عرض انتزاع می‌کنید یا از حقیقت و کُنه و ذات آن انتزاع می‌کنید؟! تمام شد رفت. وقتی که از ذات انتزاع کردید و آن مابه‌الاِشتراک بین دو شیء شد پس جنس برای این‌ می‌شود.