جلسه ۱۴۵

حالا سراغ عرض می‌آییم و می‌گوییم که در مفهوم عرض جنس‌الأجناس است و دیگر بالاتر از این جنسی نیست. حالا نگاه می‌کنیم می‌بینیم که کیف خود این کیف دارای یک جنس است که تحت آن انواعی هستند؛ مبصرات، مذوقات، مشمومات و امثال‌ذلک که هر کدام از اینها خودشان نوع برای اصنافی هستند. شما خود مبصرات را درنظر بگیرید، قرمزی یکی از اصنافش است سبزی یکی از اصنافش است زردی یکی از اصنافش است و امثال‌ذلک. خود این اصناف به اشخاصی تبدّل پیدا می‌کند قرمزی تند، قرمزی کم؛ اینهایی که خارجی هستند.

پس اگر می‌گفتید که مفهوم عرض فوق‌الأجناس است و بالاتر از این دیگر نیست این به این معنا است که آنچه در عالم هستی عنوان عرضیت بر آن صدق می‌کند، چه از کم و انواعش چه از کیف و انواعش چه از نسب و اضافات چه از مقولۀ زمان و مکان چه از مقولۀ وضع و اضافه و غیرذلک، تمام اینها که عرض هستند و خود اینها بالادست ندارند ولی می‌بینیم که باز داخل در جنسی مافوق خودشان هستند که آن مفهوم عرضیت می‌شود. پس مفهوم عرضیت یک مفهومی است که ما در حد کیف آن مفهوم را می‌آوریم نه در رسم. وقتی که می‌گوییم: «کیف، ما هو؟» جواب می‌دهیم: «عَرَضٌ» یعنی وقتی که می‌گوییم: عرض است، این مفهومی که ما بر این کیف در اینجا بار کردیم خود مفهوم، عارض بر این کیف نشده است بلکه داخل در حقیقتش است یعنی عرضیت داخل در حقیقت کیف است نه‌اینکه خود همین هم عارض است. ما در اینجا رسم نیاوردیم، وصف عرضی نیاوردیم ما یک مابه‌الاِشتراک حقیقی که در کُنه ذات کیف هست را بیرون کشیدیم و آن را حمل بر کیف کردیم، همان حمل بر کمّ می‌شود، همان حمل بر زمان و امثال‌ذلک می‌شود. آیا وقتی گفتیم که مفهوم عرضیت جنس‌الأجناس است در این‌صورت ما اشتباه کردیم؟! نه، آیا این مفهوم عرضیت بر جوهر هم صادق است؟! نه، اینجا است که می‌گوییم: هر مفهومی داخل در تحت مقولۀ خودش باید لحاظ شود؛ وقتی که می‌گوییم: جوهر جنس‌الأجناس است یعنی نسبت به جوهریات جنس‌الأجناس نه نسبت به اعراض. اگر می‌گوییم: مفهوم عرض جنس‌الأجناس است نسبت به عرضیات است نه نسبت به جوهر. دیگر آن را که شامل نمی‌شود.