جلسه ۱۴۶

و ثانیها مَا اختَصَ بِکَم و یُقالَ لَهُ الکیفیاتُ المُختَصةُ بِالکَمیاتِ کَالاِستقامةِ و الانحِناءِ و الشِّکلِ و نحوِها مِمَّا اختصَّ بِالکَمِّ المُتَّصِل و کَالزوجیةِ و الفَردیةِ و نحوِهما ممَّا اختصَّ بِالکَمِّ المُنفَصِل.¹

یکی از آنها اختصاص به نفس دارد که به آن کیفیات نفسانی می‌گویند مثل علم، اراده، قدرت، ترسو بودن، شجاعت و نظائر آنها.

دوم آنکه اختصاص به کم دارد که به آن کیفیاتی که مختص به کمّیات است می‌گویند مثل استقامت، انحناء، شکل و نحو اینها، از آنهایی که اختصاص به کم متصل دارند (مثل خطی است که مستقیم است، خطی است که منحنی است، خطی است که مورب است) یا مثل زوجیت و فردیت و امثال‌ذلک از آنهایی که اختصاص به کم منفصل دارند (مثل عدد).

و ثالِثُها ما هُوَ القُوَةُ و اللاقُوَة و یُقالُ لَه الکَیفیاتُ الإستِعدادیةُ مِنَ الإستعدادِ الشَدیدِ إلی جانِبِ الإنفِعال کَاللِّین و المِمْراضِیَّةِ و نَحوِهما و هُو المُسَمّیٰ بِاللاقُوة و الإستعدادِ الشدیدِ إلی جانِبِ اللاانفِعال کَالصَلابَةِ و المَصحاحِیَّةِ و نحوِهما و هو المُسَمّیٰ بِالقوةِ.²

«سومی از اقسام کیف، قوّت است، قوه‌ای که در یک شخص است یا ضعفی که در یک شخص است که به آن کیفیات استعدادیه می‌گویند. از استعداد شدید به جانب انفعال»؛ استعدادی که در یک شیء است و می‌تواند زود منفعل شود مثلاً می‌گویند که فلانی خیلی ضعیف‌النفس است یعنی تااینکه شخصی [کنارش] می‌نشیند زود خودش را می‌بازد، او استعداد به جانب انفعال دارد. خلاصه مخلوقات خدا تفاوت دارند! «مثل لِین و ممراضیت و نحو اینها که میل به جانب ممراضیت و شکست و کسر و اینها دارند. و استعداد شدید به جانب لاانفعال مثل صلابت سختی و مصحاحیت و نحوها که به اینها قوّت می‌گویند». فلانی قوّت دارد یا در او قوّت هست یعنی چه؟! می‌گویند که این آهن خیلی قوی است یعنی چه؟ یعنی به هرجا بزنی طوری‌اش نمی‌شود یعنی جهت فعل در آن قوی است نه جهت انفعال.