جلسه ۱۴۶

و رابِعُها کیفٌ مَحسوسٌ بِخَمسِ قُوةٍ ظاهِرَةٍ مِن الکَیفیاتِ المَلموسةِ کَالکِیفیاتِ الفِعلیةِ و الإنفِعالیةِ الَّتی هِی أوائلُ المَلموسات و نَحوها و المَذوقةِ کَالطُعومِ البسیطةِ التِسعةِ و نَحوِها و المَشمومَةِ کَالرَوائحِ الطَیّبة و المَنتَنة و المَسموعَةِ کَالأصواتِ و المبصرةِ کَالأضواءِ و الألوانِ مِن ـ بیانٌ لِکیفِ مَحسوس ـ انفعالیٍّ و الإنفعالِّ.¹

«چهارم از اقسام کیف، کیف محسوس است. پنج‌تا قوۀ ظاهره از کیفیات ملموسه مثل کیفیات فعلیه و انفعالیه»، کیفیاتی که در معروضشان موجب فعل ‌و انفعال می‌شوند، کیفیات فعلی و انفعالی که در اوایل ملموسات هستند و نحوها مثل رطوبت و غیر رطوبت که اینها ثوانی ملموسات به‌حساب می‌آیند، مثل لَزِجی و غیرلزجی که اینها ثوانی ملموسات هستند، انسان اوّل چیزی را احساس می‌کند بعد لزجی آن را احساس می‌کند، اوّل چیزی را احساس می‌کند بعد رطوبتش یا سردی یا گرمی‌اش را احساس می‌کند. به آن اوّلی اوائل ملموسات می‌گویند و این را که بعداً احساس می‌کند ثوانی می‌شود.

یا مثلاً وقتی در دهانتان یک فلفل می‌گذارید اوّل خود آن فلفل را احساس می‌کنید بعد تندی‌اش را احساس می‌کنید، در واقع اوّل تندی‌اش را احساس نمی‌کنید بلکه اوّل چیزی به زبان می‌خورد بعد می‌گویید که آخ سوختم! این اوائل و ثوانی از این جهت است.

«یا چشیدن مثل طعوم بسیطه تسعه و نحوها که می‌گویند: نُه‌تا بسیط است» و ترکیب اینها هم که مرکب می‌شود و ممکن است به هزارتا طعم هم برسد ـ بعضی از چیزها طعم‌اند ـ «و بوئیدنی‌ها مثل بوهای خوب‌. شنیدنی‌ها مثل اصوات و مبصره مثل اضواء و الوان از انفعالی و انفعال. «مِن» بیان برای کیف محسوس است».

یک کیف انفعالی داریم و یک کیف انفعال داریم؛ انفعالی آن است که کیف راسخ در آن است و ازبین نمی‌رود، شیرینی عسل از بین نمی‌رود، قرمزی زعفران از بین نمی‌رود، زردی طلا از بین نمی‌رود. بعضی‌ها هم ازبین می‌رود مثلاً شخص خجالت می‌کشد رنگش قرمز می‌شود بعد دوباره ازبین می‌رود و یا می‌ترسد سفید می‌شود بعد ازبین می‌رود. به آن اوّلی انفعالی می‌گویند که محکم است و دومی را انفعال می‌گویند.