جلسه ۱۴۸

گرچه باز این به‌واسطۀ خلاقیت نفس است به وزان خارج، شما خیال نکنید که این خلاقیت نفس فقط اختصاص به ‌همین عالم مُلک، فرش، کتاب، میز و دفتر دارد نه‌خیر، به وزان آن حقایقی که بر نفس طلوع می‌کند نفس می‌آید به آنها صورت می‌دهد پس این فقط اختصاص به این عالم ندارد همان‌طوری‌که شما در خواب، خواب شیر می‌بینید، خواب ماهی می‌بینید، خواب آب می‌بینید یا خواب چیزهای دیگر می‌بینید، ﴿إِذۡ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَٰٓأَبَتِ إِنِّي رَأَيۡتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوۡكَبٗا وَٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَ رَأَيۡتُهُمۡ لِي سَٰجِدِينَ﴾¹ وقتی که آن حقیقت واقعیه در نفس ظاهر می‌شود نفس می‌آید آن حقیقت را به یک صورت درمی‌آورد لذا می‌گوید که ﴿هَٰذَا تَأۡوِيلُ رُءۡيَٰيَ﴾،² این تأویل همان رؤیا است یعنی حقیقتی که در آن موقع برای تو به‌صورت ماه و ستاره آمد آن حقیقت همین کرنش یازده نفر ـ برادران تو و پدر و مادرت ـ بوده است که خلاصه در آنجا عزیز مصر شده بود و [می‌گوید:] این تأویل همان خوابی بود که من دیدم.

بالأخره آنها هم خلاقیت نفس است از نظر خلاقیت هیچ فرقی نمی‌کند و در اینجا مطالبی هست که در عرفان نظری مطرح کرده‌اند. به هر جهت در اینجا حضور خود شیء که عبارت از معلوم بالذات است را علم می‌گویند و انسان به‌واسطۀ آن علم یعنی به‌واسطۀ رسیدن به حقیقت همۀ اشیاء و رسیدن به واقعیت آن اشیاء به آن علم حضوری می‌رسد یعنی دیگر تمام اشیاء پیش او حاضر هستند و جهلی نسبت به هیچ شیئی پیدا نمی‌کند در آنجا است که دیگر خود را اشیاء و اشیاء را خود می‌بیند اینجا همان‌جا است؛ اینجا همان مقام تجلی ذات است همان‌طوری‌که در ذات ... البته بعضی از حکما حتی علم پروردگار را قبل از خلقت اشیاء ارتسامی می‌دانند، بعضی‌ها گفته‌اند که قبل از اینکه خدا اشیاء را خلق کند یک کله‌ای داشت یک ذهنی داشت و این صورت‌ها قبلاً در آن کله‌اش وجود داشته‌اند، در ذهنش وجود داشته‌اند و خدا بر وزان آن صور قالب زده و بیرون داده است این‌طوری می‌دانند!