مرتب سازی:
جلسه ۱۴۸
4تلمیذ: شبیه اعیان ثابته.
استاد: بله شبیه به اعیان ثابته، حالا اعیان ثابته بهنحوکلی است اما اینها بهنحو جزئی و بهنحو تشخّص است. درهرصورت این مسئله خیلی واضحالبطلان است.
تلمیذ: مثل همان کاری که ما معمولاً میکنیم.
استاد: بله آن صورتی که ذهن خلق کرده بر وزانش در خارج [ایجاد میکند] همه همینطور هستند بالأخره آن بنّا و مهندس و معمار که میخواهد خانه بسازد قبلاً نقشهای در ذهنش آورده است که مثلاً این را آنجا بگذارد، این را اینجا بگذارد، دستشویی را اینجا بسازد، حمام را آنجا بسازد.
ملانصرالدین داشت خانه میساخت مدام اینطرف و آنطرف میکرد و میگفت: خلاصه اینجا را چیز کنیم، اینجا اتاق باشد، آنجا فلان باشد همینطور که داشت فعالیت میکرد یکدفعه حدثی از او سر زد! گفت: الحمدلله جای مستراح و دستشویی فعلاً روشن شد! حالا به سراغ حمام و بقیهاش برویم!
اینها همین صوری است که قبلاً در ذهن هست و براساس آن صور این فعل و انفعالات و تحرکات انجام میشود اما [نسبت به] این صوری که برای ما هست دو مطلب در اینجا فرمودهاند؛ یکی اینکه تمام اینها ـ خیالیات ـ خلاقیت نفس است و نفس میآید اینها را خلق و ابداع میکند و بعضیها هم فرمودهاند که نفس محل برای این صور است و قوای عاقلهای در این دنیا هستند که مفیض صور علیالتفصیل هستند آنها این صور را در نفس وارد میکنند.
پس دو مبنا هست که هرکدام هم قائل دارد. این مبنا که خود آنها در نفس میآورند، خالی از وجه نیست گرچه ما در اینجا قائل به یک تلفیقی بین این دو قول هستیم و هردو قول را صحیح میدانیم و بین این دو قول یک تلفیقی میکنیم و خلاقیت نفس را با آن افاضۀ عقول کلیه منافی نمیدانیم؛ افاضۀ عقول کلیه بر نفس، منافاتی با خلاقیت نفس ندارد بلکه آنها علت هستند و نفس انسان معلول است و خود همین معلول، علت برای خلاقیت این صور میشود.