جلسه ۱۵۰

حتی مکان هم گفته نمی‌شود به همین بنایی که خدمتتان عرض کردم. وجود مکان وقتی است که مظروفی باشد و ظرفی باشد اگر مظروفِ بدون ظرف باشد مکان نمی‌گویند مثل اینکه أبوّت در وقتی است که از این شخص فرزندی متولد شود اگر متولد نشود صد هزار سال هم بگذرد هیچ‌وقت به این‌ أب نمی‌گویند بلکه به این زید می‌گویند. چه موقع أب می‌گویند؟! وقتی‌ که یک عمرو از او متولد شود تازه أب می‌شود. مکان هم وقتی به آن مکان گفته می‌شود که مظروفی در این ظرف پیدا شود این را مکان می‌گویند والاّ مکان نمی‌گویند پس أین عبارت از بودن یک شیء در یک ظرفی است.

فَحیثُ قُلنا هیئةٌ أشَرنَا إلی أنَّه هیئةٌ خاصةٌ و کونٌ خاصٌ و لَیسَ مُجردُ نسبةِ الشَّیءِ إلی المَکانِ و کَذا نظائِرُه.¹

چون گفتیم هیئتی است اشاره کردیم به اینکه أین یک هیئت خاصه و کون مخصوصی است و مجرد نسبت یک شیء به مکان نیست و همین طور نظائرش.

انتساب یک شیء با مکان نیست بلکه وجود شیء در آن مکان است، تحققش در آن مکان است؛ وجودِ خاصِ یک شیء در مکان است. به این کیفیت و این‌طور در مکان باشد.

و همین‌طور نظائر أین که متیٰ باشد، اعراض و چیزهای دیگر باشد، مجرد انتساب نیستند بلکه وجودشان به ‌یک ‌نحوۀ خاص در زمان است.

و متیٰ هُو الهیئةُ الحاصلةُ مِن کونِ الشَّیءِ فِی الزَّمانِ. و کُونُ الشَّیءِ فی الزَّمانِ أعمٌّ مِن کونِهِ فیه و مِن کونِهِ فِی حدٍّ مِنه و هُو الآنُ کَالوصُولاتِ و المُماسّاتِ و غیرِهِما مِنَ الآنِیاتِ.²

تعریف متیٰ

متیٰ چیست؟! «هیئت و شکل و شمایلی است که از بودن شیء در زمان حاصل می‌شود»؛ در این ساعت و در این دقیقه و در این ثانیه. «اینکه یک شیء در یک زمان هست اعم است از اینکه در خود زمان باشد و اینکه در حدّی از زمان باشد» حدّی از زمان یعنی طرف زمان یا اوّل و یا آخر «که آنیات است مانند وصولات و مماسات». فرض کنید که می‌گویند: این شیء حرکت کرد تا به این ‌نقطه رسید، خود رسیدن به نقطه، حرکت نیست بلکه رسیدن به نقطه طرفِ برای حرکت است به این‌هم جزء زمان می‌گویند؛ می‌گویند: این شیء در این زمان به این مسافت رسید یعنی در این «آن»، آمد آمد آمد در این «آن» رسید. آیا خود این «آن» هم جزء زمان است؟! نه، این دیگر جزء زمان نیست بلکه یک امر عقلی است یک امر فرضی و توهمی است. بله، اینکه الآن از اینجا حرکت می‌کند و تا اینجا می‌آید زمان را طی می‌کند؛ اینجا زمان است؛ همین‌طور زمان است ولی وقتی به آنجا رسید آن رسیدنش زمان نیست بلکه حدّ زمان است، طرف زمان است، آخر زمان است.