جلسه ۱۵۳

«چون مناط حاجت به علت، امکان است، نه حدوث و نه امکان با حدوث و نه امکان به شرط حدوث» که اینها قبلاً عرض شد ولیکن آنچه که در همان‌جا خدمتتان عرض شد این است که گرچه مناط حاجت به علت، امکان است اما حدوث می‌تواند در اشیائی که آنها حادث هستند امکان ذاتی را لازم داشته باشند چون ما گفتیم که البته آن امکان ذاتی منافاتی با قِدم زمانی ندارد اما موافق با حدوث ذاتی هست یعنی در هرجایی که حدوث ذاتی هست در آنجا امکان ندارد که قِدم ذاتی باشد، بین حدوث ذاتی و قِدم ذاتی تنافی است، آن‌وقت خود حدوث ذاتی امکان ذاتی را لازم گرفته است و امکان ذاتی هم نیاز به علت را لازم می‌گیرد، از این راه می‌توانیم به علت برسیم.

تلمیذ: مناط امکان ذاتی حد وسط دارد؟!

استاد: ملاک نیاز به علت، امکان ذاتی است و آن حد وسط یعنی آنچه که بین همه مشترک است ما او را قرار دادیم.

تلمیذ: پس حدوث ذاتی ...؟

استاد: حدوث ذاتی خودش لازمۀ امکان ذاتی است.

أللهم صل علی محمد و آل محمد