جلسه ۱۵۴

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرّحمن الرّحیم

مشکل‌ترین و ظریف‌ترین و دقیق‌ترین مطالب مباحث توحیدیه

بحثی که مرحوم حاجی در اینجا مطرح می‌کنند از مشکل‌ترین مباحث توحیدیه است و ظریف‌ترین و دقیق‌ترین مطالب توحیدی است که منشأ اختلاف و بروز آراءِ مختلفه در نظریۀ عرفا و حکما و صوفیه است. بسیاری از حکما در اینجا راهی را رفته‌اند که مخالف با راه عرفا شامخین است. ¹

آن بحث راجع به توحید پروردگار است که ما چه وجودی را به خداوند متعال نسبت بدهیم و خداوند متعال کدام‌یک از اقسام وجودی که قائل شده‌اند را واجد و دارا است. حاجی می‌فرمایند:

تقسیم وجود به سه قسم

وجود را سه تقسیم کرده‌اند: «الوجود الحق»، «الوجود المطلق» و «الوجود المقیّد».

می‌فرمایند که وجود مقیّد وجودی است که به عوارض مشخّصه یا منوِّعه مقیّد است مانند وجود مخلوقات اعمّ از وجود انسان و ماده و حیوانات و اعمّ از وجود مجرّدات، تمام اینها وجود مقیّد هستند. به‌ عبارت دیگر وجود بشرط‌شیء هستند.

تلمیذ: مجردات هم هستند؟!

استاد: بله، آنها هم همین‌طور؛ آنها هم وجود بشرط شیء هستند.

این وجود را وجود بشرط‌شیء، وجود بشرط قید، وجود بشرط حد، وجود بشرط امتیاز می‌گویند. شما نگاه کنید به ملائکه‌ای که حتی در رأس، واقع هستند و فرض کنید رهبر ملائکه هستند؛ یکی عزرائیل است با تمام اعوان و انصارش، یکی جبرائیل است با تمام پاسبان‌های زیر دستش ...

یک عمه‌ای داریم ـ خدا حفظش کند ـ از بین بقیۀ عمه‌های ما ایشان بیشتر به مرحوم آقا ـ رضوان ‌الله تعالی ‌علیه ـ علاقه داشت. ایشان مشهد آمده بود و ما به دیدنش رفتیم، می‌گفت که والله من به همۀ عمرم این حرف را نزدم ولی در مرگ برادرم گفتم: عزرائیل خدا آتشت بزند؛ الهی آتش بگیری! گفت: تابه‌حال هر کسی از [بستگان] من از دنیا رفته بود این حرف را به او نگفته بودم! حالا او هم دیگر صدایش درآمد!