جلسه ۱۵۸

همین‌طور در یونان به آلهۀ متعددی قائل بودند؛¹ إلٰهه زیبایی، إلهه خشم، إلهه باران، إلهه قحطی و إلٰهه فلان، اینها آلهه‌ای بودند که هرکدام در عمل مستقل بودند و بدون اینکه به یک علة‌العلل و یک مبدأالمبادی منتهی شوند، خودشان فی‌حدّذاته وجوب ذاتی داشتند.

خیر محض بودن اتفاقات عالم

قبلاً بحث اینکه وجود خیر محض است و شرور اَعدام هستند گذشت:

و اینکه تمام شرور امور نسبی هستند و در واقع هرچه در عالم تحقق پیدا می‌کند خیر محض است.

بنابراین وقتی مطلب به این کیفیت شد قول به تعدد إله به یزدان و اهرمن ازبین می‌رود و همین‌طور آلهۀ متعددۀ دیگر بنا بر آن اساطیر یونان و امثال‌ذلک هم پی ‌کارشان می‌روند و فقط یک وجود واحد و مبدأ واحد که مُفیض خیر است و مفیض وجود است بِأطوارِه و أنحائِه باقی می‌ماند اما حالا مرحوم حاجی سوای آن مطالب گذشته می‌خواهند علاوۀ بر آن قضیۀ وحدت واجب بالذّات، یک وحدت إلٰه را هم ثابت کنند.

یک راه همان قضیۀ قبل است که وحدت از وجود انتزاع می‌شود و وحدت بالصّرافه اختصاص به وجود واجب بالذّات دارد بنابراین آن وجود واجب بالذّات که واحد است مفیض وجود است به قوالب امکانیه و نزول او در مرایا و مظاهر مختلفه، این یک راه است.

بطلان قانون احتمالات

بعد ایشان می‌‌گویند که می‌خواهیم از مسلک الهیین صرف‌نظر کنیم و سراغ مادیین بیاییم تا ببینیم آنها چه می‌گویند. مثل همین امروزی‌ها که طبعاً همین حرف‌ها را می‌زنند من‌باب‌مثال در اینکه یک نظم کلی‌ [و] نظم واحد در عالم حاکم است، امروزی‌ها این قانون احتمالات را می‌گویند، حالا نمی‌دانم شنیده‌اید یا نه، فرض کنید که اگر شما ده‌تا عدد در یک کیسه بگذارید بعد دست [در داخل آن کیسه] کنید و یکی از آنها را بیاورید و بخواهید اوّل عدد یک باشد، از ده احتمال یک احتمال ممکن است که شما به عدد یک اصابه کنید، حالا اگر بخواهید اوّل عدد یک را بردارید و بعد عدد دو را بردارید از صد احتمال [یک احتمال ممکن است] ـ این [احتمالات] در همدیگر ضرب می‌شود ـ که شما اوّل عدد یک را بردارید و بعد عدد دو را بردارید. حالا اگر بخواهید عدد یک را بردارید بعد دو و بعد سه را بردارید، اینها در هم ضرب می‌شوند تا قضیه به میلیون‌ها و میلیاردها می‌رسد و اینها همین‌طور در همدیگر [ضرب می‌شوند]. این برای ده‌تا عدد است که به نظم و ترتیب یکی پس از دیگری از درون این کیسه برداشته شوند.