جلسه ۱۶۲

تلمیذ: بالأخره شر برگشتش همه به ماهیات است، در عالم بالا که ما شرور نداریم.

استاد: نه.

تلمیذ: در همین‌جا؟

استاد: آنها عالم علل هستند. در بالا عالم، عالم علل است و هرچه که در اینجا اتفاق می‌افتد در آنجا تقدیر می‌شود.

تلمیذ: حتی عذاب و اینها هم شرور نیست؟!

نفس عذاب برای کمال

استاد: نه دیگر، عذاب هم برای کمال است، اصلاً خود نفس عذاب هم برای کمال است منتها این را ما بد می‌بینیم؛ آن شخصی که گناه کرده و دارد در جهنم می‌رود و معذّب است او دارد به کمال خودش می‌رسد!

تلمیذ: حتی آنها که مخلّد هستند؟!

استاد: بله، آنها که مخلد هستند البته در خلود یک مطلبی هست؛ یادتان می‌آید مرحوم آقا ـ رضوان ‌الله تعالیٰ ‌علیه ـ در معادشناسی در مورد خلود چه فرموده‌اند؟!¹ مثل اینکه علامه طباطبایی ـ رضوان ‌الله تعالیٰ ‌علیه ـ خلود را قبول نداشتند.²

تلمیذ: نداشتند؟!

استاد: بله، بالأخره همه چیز به‌سمت خیر و کمال می‌رود منتها طول می‌کشد تااینکه این ذات برگردد و خلاصه تغییر ماهیت بدهد، تا آن زشتی‌هایش همه برگردد. بله، آنها هم برای کمال انجام می‌گیرد مثل آهنی را که در کوره می‌گذارند تا بتوانند تیز و برّاقش کنند و چه‌کارش کنند.

تلمیذ:...

استاد: من نمی‌توانم اثبات کنم.

تلمیذ:...

استاد: آن تکامل، تکامل طولی است نه تکاملی عرضی، تکامل.

تلمیذ: اینها چه نوع تکاملی چه رشدی است؟

استاد: آنها در آن مرحلۀ عرضی وجودی خودشان ـ نه در مرحلۀ طولی ـ اگر دچار اختلال باشند به همان مرحله می‌رسند فرض کنید که الآن این از نظر وجودی تا این‌قدر می‌تواند بالا بیاید، استعدادات و قوا و فلانی که برایش هست تا این‌قدر مثلاً می‌تواند رشد کند و بالا بیاید ولی به‌واسطۀ گناه و اینها به زیر رفته است خیلی پایین رفته است این جهنم و اینها او را می‌آورد به اینجا می‌رساند و در همین حدود قرار می‌دهد.

تلمیذ: به مرحلۀ طولی‌شان؟

استاد: طولی نه، بلکه در همان مرحلۀ ‌ای که می‌توانند. طولی از این باب که در آن نقطه‌ای که می‌توانند، نه بیشتر و نه بالاتر یعنی اگر فرض کنید شخصی کار کند و زحمت بکشد چقدر می‌تواند رشد کند؟! شخصی بیشتر، شخصی کمتر، کسی مجاهده می‌کند بالأخره هر شخصی در مرحله‌ای می‌تواند به‌اصطلاح تلاش کند و آن‌وقت این عذاب‌ها می‌آید آن زنگارها را ازبین می‌برد و او را در همان مرحلۀ سعۀ وجودی خودش نگه می‌دارد و دیگر اجازه نمی‌دهد بالاتر برود.