جلسه ۱۶۲

تلمیذ: این به خیرات هم همین طور است هیچ‌کس بیش از سعۀ وجودی خودش نمی‌تواند.

استاد: نه ادامه...

تلمیذ: یعنی اگر شخصی که تا این حد آمد اگر ایشان هیچ گناهی هم نمی‌کرد مثلاً باز در همین حد بود بالا نمی‌رفت.

استاد: بله، منتها یک وقت این شخص می‌آید این جهتی که به‌اصطلاح در او هست را تمرین می‌دهد و روی آن کار می‌کند و پرورش می‌دهد بعد از نظر طولی بالا می‌رود. درست است که سعه‌اش آن‌قدر است ولی از نظر طولی رشد پیدا می‌کند تجردش بیشتر می‌شود؛ به‌واسطۀ عمل و ریاضاتی که در اینجا می‌کشد تجردش زیادتر می‌شود. آنچه که منظور من است این است که در قیامت عذاب و اینها می‌آید فقط چرک‌ها و زنگارها را ازبین می‌برد و دیگر او را بالاتر نمی‌برد. یعنی عذابِ در روز قیامت کار نماز و نماز شب و ریاضت این دنیا را نمی‌کند بلکه فقط می‌آید آن ‌حالت انانیت و حالت استکبار را از آن شخص ازبین می‌برد.

جهنم مختصّ رفع انانیّت

چون اصلاً جهنم برای انانیت است دیگر والاّ گناه که معنا ندارد. جهنم و اینها همه برای انانیت است آن انانیت ازبین می‌رود. همۀ انانیت‌ها وقتی ازبین رفتند آن‌وقت هر کسی در همان رتبه‌ای که خودش هست خواهد بود بدون اینکه رشدی کرده باشد چون رشد در این دنیا [است]، آن‌وقت افراد هم فرق می‌کنند مثلاً کسی در اینجا سی درصد کار کرده است لذا باید هفتاد درصد عذاب شود؛ در روز قیامت هفتاد درصد عذابش می‌کنند و سی درصد هم به او ارتقاء می‌دهند. کسی در اینجا نصف کارهایش خوب است و نصف کارهایش بد است یعنی آن کارهایش را می‌سنجند که این چه ‌مقدار زحمت کشیده و چه مقدار انفاق کرده و چه مقدار از خودش گذشته است و خلاصه چه مقدار مایه گذاشته است، گناهانی هم که کرده است را حساب می‌کنند و به همان مقدار که انفاق کرده است به او ارتقاء می‌دهند سَرگُردش می‌کنند سروانش می‌کنند فلان و چیز می‌کنند. درهرصورت عذاب در آن دنیا موجب کمالی که در این دنیا انسان می‌توانست برای خودش کسب کند نخواهد شد فقط آنجا می‌آیند جنبۀ انانیت و اینها را ازبین می‌برند.