جلسه ۱۶۸

ولی صحبت در این است که آیا آن ذات در مقام ذات شعور دارد یا ندارد؟! شعور دارد. ذات در مقام ذات قدرت دارد یا ندارد؟! یعنی آیا ذات در مقام ذات عاجز است؟! در مقام بروز و ظهور قادر می‌شود یا نه، خود آن ذات یک وقت اعمال قدرت نمی‌کند حرف دیگر است؛ الآن ما قدرت داریم ما وقتی در خود ما نگاه کنیم می‌بینیم ذاتاً قادریم اما دستمان را می‌بندیم کاری انجام نمی‌دهیم. ما در مقام ذات خودمان می‌بینیم عالم هستیم ولی آن علممان بروز و ظهور ندارد. اینکه بگوییم: ذات در مقام ذات فاقد قدرت است، فاقد علم است، فاقد حیات است، بعد در مقام بروز و ظهور دارای قدرت می‌شود خلاف است. بعضی از عرفا آمده‌اند و این‌طور فرموده‌اند. ذات در مقام ذات خودش واجد قدرت است، واجد علم است و واجد کمالات است و این کمالات، کمالات حصولی نیست زائیدۀ ذات و منشأیّت ذات است به‌نحو بروز و ظهور برای او. یعنی خود ذات در مقام ذاتش ـ بذاته لا بغیره ـ قادر است، ذات در مقام ذات، بذاته عالم است نه بغیره و این اوصاف قدرت و علم و ... اوصافی است که از ذات نشئت می‌گیرد و از ذات پیدا می‌شود. نه اینکه به ذات در مقام علم تفصیلی افاضه بشود، درست شد؟!

لذا اینکه در اینجا بعضی‌ها فرمودند که پس ذات در مقام هو، نه علم است نه قدرت است ما اصلاً فرض کنیم که من‌باب‌مثال الآن ذات هیچ‌گونه بروز و ظهوری در خارج نکرده ذات است پس «کَان الله و لَم یَکن مَعه شَیءٌ و ألآنَ کَما کان»¹ که اینها معنا می‌کنند نه آن‌طوری‌که ما معنا می‌کنیم. ذات در مقام ذاتش نه جبرئیلی خلق کرده، نه پیغمبری خلق کرده، هیچ خلق نکرده یعنی ذات است و تنها این را ما می‌گوییم مقام ذات الآن هم همین است و الآن کما کان یعنی همین الآن ذات در مقام ذات خودش، الآن ذات، یعنی وقتی که ما این حدود را برداریم اینکه دیگر جدی است این را نمی‌خواهم بگویم با همراهی با قوم این دیگر جدی است. الآن اگر ما این حدود و ظهورات و بروزات را برداریم ذات تنها می‌ماند یعنی همان بسیط‌الحقیقه این دیگر وجود منبسط است و وحدت وجود می‌شود، الآن ذات است و هیچ بروز و ظهوری دیگر نیست.