جلسه ۱۶۹

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

اختلاف مفهومی صفات حضرت حق و اختلاف مصداقی آنها

بحث راجع به اختلاف مفهومی و مصداقی صفات حضرت حق در ذات او است و عرض شد که این اختلاف مصداقی موجب ترکّب در ذات او نخواهد بود بلکه وجود به وجود واحد و بسیط ـ به لحاظ استجماع آن، جمیع صفات کمالیه را ـ از بساطت بیرون نمی‌آید و به ترکّب گرایش پیدا نمی‌کند. همان‌طور که آن وجود بسیط در عین بساطت خودش جمیع هویّات مختلفةالحقایق را با آن بساطت خودش شامل می‌شود و درعین‌حال موجب ترکّب در مفهوم و مصداق وجود نخواهد شد ـ چه بنا بر قائلین به تشکّک وجود و چه بنا بر قائلین به تشخّص وجود ـ همین‌طور آن وجود واحد با بساطت خودش اگر مصداقیت برای صفات حضرت حق را پیدا کند باز باعث ترکّب در ذات خودش نخواهد شد.

چطور آن وجود واحد وقتی که در نزول عالم کثرت ـ حالا بعداً در ربط حادث به قدیم می‌خوانیم ـ تمام اشیاء را با اختلاف حقایق خودشان شامل است و موجب تقطیع در ذات او نمی‌شود، موجب تقسیم در ذات او نمی‌شود و او با بساطت خودش همه را شامل است و تمام اعراض و ذوات را در آن بساطت خودش جای می‌دهد، وقتی که به ذات حضرت حق رسیدیم اگر آن صفات با آن ذات عینیت نداشته باشد باید موجب ترکّب در ذات بشود؟! تجرد آنجا که اقوایٰ است و اشدّ است. نه‌خیر، وجود عین ذات حق است و جدای از ذات او نیست و اتحاد مصداقی و اتحاد مفهومی دارد چه شما بگویید: «الله» چه بگویید: «موجود» به وجود تشخصی، همان‌طوری‌که اینها اتحاد دارند؛ خداوند متعال و ذات حضرت حق با وجود عیناً [اتحاد دارند] همین‌طور صفات این وجود با صفات حضرت حق در مقام ذات متحد هستند. در مقام ذات مصداقاً تفاوت دارند ولی منشأ برای آن مصداق، ذات حضرت حق است پس آن منشأ است که علت برای صفات حضرت حق است همان‌طور که ذات و نفس ما علت و منشأ برای صفات ما است.