جلسه ۱۷۲

این‌هم همین‌طور است؛ وقتی که از جنبۀ عاقلیت ذات نگاه می‌کنیم یک معقولیتی مابإزاء باید داشته باشد این عاقلیت به چه تعلق می‌گیرد؟! متعلقش چیست؟! متعلقش همین حضور وجود است حضور ذات است ما به آن حضور، معقولیت می‌گوییم؛ «حضورِ ذات»، البته باز اضافۀ بیانیه است و در اینجا صفت و موصوف یکی هستند ولی باز ما یک لحاظی را غیر از خود ذات کردیم و آن همان حضور او است و این بحث در همین بحث خبث می‌آید. این اشتباهی که اصولیین و فقهاء مرتکب شده‌اند؛ مثلاً می‌گویند: در جنبۀ طریقیت و موضوعیت این بحث هست فرض کنید می‌گویند که نفس الخبث در اینجا به‌عنوان طریقیت، موضوع برای احتراز نیست این یا مثلاً موضوع برای طهارت نیست. نفس بعضی از چیزها موضوع است مانند حدث؛ نفس الحدث موضوع است اگر در شخصی مُحدِث باشد نمازش باطل است چه اطلاع داشته باشد نماز بخواند یا اطلاع نداشته باشد مثلاً اگر یک سال بعد هم مطلع شود که نماز صبحش را مُحدثاً خوانده است باید قضا کند. این نفس الحدث بتمام الموضوع در اینجا در موضوعِ حکم اخذ شده است ولی در خبثیات به‌عنوان تمام الموضوع نیست بلکه به‌عنوان جزء الموضوع است یعنی خبث به اضافۀ علم. خود علم به خبث هم موضوع نیست؛ اگر فرض کنید شما علم به خبث داشتید و بعد فراموش کردید و نماز خواندید و بعد متوجه شدید این اصلاً طاهر بوده است و من اشتباه کرده‌ام این نماز شما باطل نیست که دوباره بخوانید. چون علم به خبث پیدا کردید پس نماز شما باطل است ولو اینکه در این علم هم اشتباه کنید [این‌طور نیست] بلکه در اینجا به‌عنوان جزء الموضوع اخذ شده است. یعنی خبث جزء الموضوع است علم به او هم جزء الموضوع و وقتی که این دو به‌هم ضمیمه شوند، موضوع برای حکم می‌شوند. اگر لباس شما نجس باشد شما بدون اطلاع با این لباس نماز بخوانید، چون هنوز جزء الموضوعِ نیّت محقق نشده است این نماز صحیح است. اگر شما علم به خبث داشتید و بعد فراموش کردید و نماز خواندید بعد متوجه شدید که در این علمتان اشتباه کردید در اینجا این نماز صحیح است. چون جزء الموضوع دیگر که همان نفس الخبثیت است محقق نشده است حالا اگر این دو باهم ضمیمه شد یعنی هم خبث بود و هم علم به خبث و شما بعد فراموش کردید [و] نماز خواندید آن‌وقت نماز باطل است چون قبلاً وقتی که علم برای شما پیدا شد تکلیف آمد؛ تکلیف طهارت آمد و چون انجام ندادید حالا نمازتان را بی‌زحمت تکرار کنید.