جلسه ۱۷۳

توضیح قول قائلین به هبوط و رد آن

این مسئله باعث شده است که مرحوم بوعلی و امثاله فهمیدند روح یک امر ثابتی است ولی از طرفی نمی‌دانند که این جرمی که الآن به‌عنوان نطفه دارای حیات و روح است، به آن روح تعلق می‌گیرد و رشد و نمو پیدا می‌کند و تبدیل به انسان می‌شود، چون از این مسئله هم دستشان خالی بود لذا قائل به هبوط شدند. «هَبَطَتْ إليكَ مِنَ المَحَلِّ الأرفَعِ»¹ قائل به هبوط این است که یک روحی در یک جا هست وقتی که دید ظرف و زمینۀ برای هبوط آمد به آن زمینه و به آن ظرف تعلق می‌گیرد. مرحوم صدرالمتألّهین از نقطه‌نظر اشرافات و مسائل دیگر و اینها احساس این مطلب را می‌کند که بالأخره باید یک ارتباطی بین این جسم و زید وجود داشته باشد و چون‌ وجود را دارای حرکت جوهری می‌بیند لذا این حرکت جوهری را در تکامل و به فعلیت رسیدن آن استعدادی که در این نطفه هست مشاهده می‌کند. از این نقطه‌نظر ایشان قائل به جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء می‌شوند. ولکن وقتی که ما امروز می‌بینیم نطفه دارای حیات حیوانی است و نطفۀ هر شخص با شخص دیگر از نقطه‌نظر خصوصیات تفاوت پیدا می‌کند، این حیات حیوانی و این نطفه که دارای شعور و درک است وقتی که در یک ظرف مستعد واقع شود آن حیات حیوانی شروع به حرکت کردن و رشد کردن می‌کند. لذا این‌طور نیست که قبل از زمانِ چهارماهگی روح نداشته باشد بلکه روح دارد اما روح حیوانی دارد، قلب می‌زند، در آنجا شعور دارد، بعد در چهار ماه و ده روز ـ چهار ماه و نیم ـ این متبدّل به روح انسانی می‌شود. یعنی آن حرکت جوهری که در او هست او را مانند آن نفس ملکوتی که بوده درمی‌آورد. حالا عجیب اینجا است که آن نفس ملکوتی که زید قبل از خلقت این بدن دارد چه مرتبه‌ای از مراتب وجودی زید است؟! آیا آن نفس ملکوتی در یک‌سالگی او است؟! در ده‌سالگی او است؟! در بیست‌سالگی او است؟! یعنی من‌باب‌مثال اگر شما زید را در ملکوت دیدید که ده سال دیگر به دنیا می‌آید، این نفس زید را که شما مشاهده کردید در چه سنی از ادوار این زید آن نفس ملکوتی را شما دارید مشاهده می‌کنید؟!