جلسه ۱۷۷

این نکته‌ای است که یا دیگران مطرح نکرده‌اند یا اگر مطرح کرده‌اند در لفافه بوده که خلاصه یک‌طوری پیچیده بوده که نتوانسته‌اند به این قضیه برسند.

یعنی جنبۀ علّیت و معلولیت یک جنبۀ متدرج‌الحصول در عالم ثابتات و ملکوت نیست بلکه در عالم مُلک است. چرا در عالم ملک متدرج‌الحصول است؟ به‌خاطر اینکه مُلک زمان دارد و زمان یعنی یک حقیقت و یک اعتبار گذرا، نه یک اعتبار ثابت. آیا ممکن است شما در حرکت سکون پیدا کنید؟! نه، چون هردو متناقضین هستند اگر حرکت هست سکون نیست اگر سکون هست حرکت نیست، زمان هم همین‌طور است و چون وجود آن شیء مترتّب بر مُضی زمان است لذا الآن آن شیء از دید ما معدوم است اما اگر از زمان بیرون آمدیم و دیگر نگاه ما به اشیاء نگاه زمانی نبود بنابراین چیزی وجود پیدا نکرده است یعنی چه؟! یعنی چه وجود پیدا نکرده است؟! چیزی وجود پیدا کرده و از دید ما مخفی شده است یعنی چه؟! تمام اشیائی که قبلاً بودند همه پیش ما حاضر هستند؛ نوح در چه زمانی بود، عیسی در چه زمانی بود، آدم در چه زمانی بود، ده میلیون سال قبل، صد میلیارد قبل همۀ کواکب و همۀ اینها در جلوی ما هستند. آنهایی هم که بعداً پیدا می‌شوند چون لاجرم سلسلۀ علت آنها را به‌وجود خواهد آورد پس اینها هم امر محتوم الوقوع می‌شوند و وقوع آنها حتمی است و چون وقوع آنها حتمی است پس باید ثابت باشند. زمان است که آنها را به‌وجود می‌آورد ولی خود وجود آنها از نقطه‌نظر سلسلۀ علّیت که از قبل بوده و زمان برداشته می‌شود، الآن هست.

بیان اشکال نسبت به مُثُل افلاطونیه

بنابراین اشکالی که در این مُثل افلاطونیه هست و گفتم که بعداً به آن می‌رسیم این است که در مُثل افلاطونیه خود آن امر سِعی و کلی هست و تفاصیل او نیست ولی مطلب در اینجا است که ما به مُثل افلاطونیه یک جنبۀ عِلّی می‌دهیم که در این مُثل خود افراد خارجی و تفاصیل خارجی بالفعل وجود دارند حالا گرچه از نقطه‌نظر زمانی هنوز وجود زمانی ندارند ولی وجود دارند و چون بالفعل وجود دارند پس حتماً در عالم ملک ـ بخواهی‌نخواهی ـ تحقق پیدا خواهد کرد چون بالفعل هست. صحبت در این است که الآن هست که اگر نباشد امکان اینکه در عالم خارج هم تحقق پیدا بکند نخواهد بود ولی چون این جزئیات الآن بالفعل در آن مُثل به‌نحو عِلّی وجود دارند پس در عالم خارج هم تحقق پیدا خواهند کرد. حالا اگر ما از زمان بیرون آمدیم هم به مُثل اطلاع پیدا می‌کنیم و هم به جزئیاتی که هستند؛ در یک آن، قبل و بعد و فعل در نزد ما علی‌السویه حضور دارند.