جلسه ۱۷۸

دوباره بیشتر تفحص می‌کنید و بیشتر در این فرومی‌روید و خصوصیاتش را بهتر ادراک می‌کنید از ضمّ ضمائم و این مسائل به‌دست می‌آورید که من‌باب‌مثال این از جنس پشم است، دوباره درعین‌حال نفس شما با این خصوصیتی که در اینجا هست قدری بیشتر اتحاد پیدا می‌کند تااینکه مطلب می‌رود و می‌رسد به اینکه شما کاملاً از کم‌وکیف این مطلب و این قضیه اطلاع پیدا می‌کنید، دوباره در این صورت هنوز شما نسبت به خصوصیات این جهل دارید، آیا واقعاً شما حقیقت پشم را یافته‌اید و آیا واقعاً می‌دانید فرق بین این و دیگران چیست؟ و آیا شما به خصوصیات سلولی این آگاه شده‌اید؟! و به عبارت دیگر [آیا شما به] این مولکول‌ها و این اتم‌هایی که در این هستند دسترسی پیدا کرده‌اید؟

بر فرض شما هم دوباره به یک صورت ظاهر و حرکت‌هایی که اینها دارند [دسترسی پیدا کنید] آیا به خود آنچه که در درون این شیء متحرک می‌گذرد ـ به قول این امروزی‌ها ـ دسترسی پیدا کرده‌اید؟! نه، چه موقع شما می‌توانید به او اطلاع پیدا کنید؟! وقتی که بین شما و آن وجود دیگر افتراقی نباشد. آن دیگر اتحاد وجودی می‌شود، از اینجا دیگر ما در مرحلۀ عرفان می‌رویم؛ عرفان نظری. از اینجا دیگر می‌رویم در اینکه آن معرفت واقعی برای انسان حاصل نخواهد شد مگر اینکه آن اتحاد واقعی بین نفس و او تحقق پیدا کند، در آن‌صورت است که می‌توانیم بگوییم: «یا عَلی یا یَعرِفُکَ إلاّ اللهُ و أنا و لا یَعرفُنی إلاّ اللّه و اَنتَ و لا یَعُرِفُ اللهِ إلاّ اَنا و أنت»¹ در اینجا هست آن عرفان واقعی به مرحلۀ هوهویّت می‌رسد، هوهویّت یعنی این ماهیت با آن ماهیت از نقطه‌نظر حدود ماهوی اتحاد پیدا کنند والاّ تا وقتی که این دوئیت و افتراق بین این دو ماهیت وجود دارد فقط ادراک انسان براساس یک مشترکاتی است که بین این و او وجود دارد، نه‌اینکه عرفان حقیقی برای انسان نسبت به ماهویت آن شیء پیدا شود، این امکان ندارد.