جلسه ۱۸۴

تلمیذ: می‌شود کسی این‌طور اشکال کند: این‌طور که ما در مقام تعیّن اطلاق می‌کنیم با آن که در مقام ذات اطلاق می‌کنیم فرق دارد؟

استاد: اثبات رتبه هم همین است، ما هم که اثبات رتبه می‌کنیم می‌بینیم که این دوتا باهم فرق می‌کنند.

تلمیذ: ... هر اشکال ... کنیم این اشاره ...؟

استاد: در حقیقتش استقلال ندارد ولی از نظر رتبی او مقدّم است.

الَذي يَتَحاشِى عَنهُ العُقولُ الوَهميةُ يَرجِعُ إلى مسألةِ العِلمِ الذّاتي لَهُ تَعالى وَ أنَّهُ لا يَعزُبُ عَن عِلمِه مِثقالُ ذَرَةٍ كَما أنَّ قُولَنا وَ الأمر تابِع‌ٌ.¹

«[عقول وهمیه از آن فرار می‌کنند]» این آخوندها از آن فرار می‌کنند! «این به علم ذاتی خداوند متعال برمی‌گردد و از علم خدا هیچ چیزی خالی نیست همان‌طوری‌که ما می‌گوییم: امر تابع او است»، ﴿أَلَا لَهُ ٱلۡخَلۡقُ وَٱلۡأَمۡرُ﴾² مقام امر از مقام ذات تبعیت دارد یعنی زائیدۀ ذات است، زائیده نه به معنای جدا بلکه یعنی تراوش.

تلمیذ:...؟

استاد: کلمه «کُن» وجودی.

إشارةٌ إلى مسألَةِ الوَحدَةِ فِي الكَثرة وَ إلى أنَّ هذِه أيضاً تَرجِعُ إلَى الفَقرِ الذّاتي لِلوُجوداتِ الإمكانيةِ وَ الغناءِ الذاتي لِوجودِ الواجب تَعالى‌ ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ أَنتُمُ ٱلۡفُقَرَآءُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلۡغَنِيُّ...﴾³ وَ مَعنى تَبَعيةِ الأمر أنَّ الوُجودَ المُنبَسِط على هياكِلِ المُمكنات أعني أمرَه وَ كَلِمَتَهُ الَّتي هِيَ أولىٰ كِلَمَةٍ شَقَّت أسماعَ المُمكنات تابِعٌ لَهُ تعالى بَل تَبَعٌ مَحضٌ وَ داخلٌ في صُقعِ وُجودِهِ.⁴

«این اشاره به مسئلۀ وحدت در کثرت» یعنی تمام کثرات آن وحدت را در خودشان دارند و به‌واسطۀ کثرت بینونیت حاصل نمی‌شود «و اشاره به این است یعنی این به فقر ذاتی برای وجودات امکانیه برمی‌گردد و همین‌طور غناء ذاتی برای وجود واجب می‌گردد» یعنی وقتی می‌گوییم که کثرات منشعب از امر او هستند یعنی تمام موجودات همه فقر دارند، نه‌اینکه فقیر هستند اصلاً فقرند و فقر ذاتی دارند «﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ أَنتُمُ ٱلۡفُقَرَآءُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلۡغَنِيُّ ٱلۡحَمِيدُ﴾ و معنی تبعیت امر این است که آن وجودی که منبسط است بر جمیع هیاکل ممکنات یعنی امر خداوند که آن وجود را در این ماهیات متعیّن و متشخّص می‌کند و کلمه‌ای که اوّلین کلمه‌ای است که گوش‌های ممکنات را پاره می‌کند و خلاصه وجود ممکنات (وجود منبسط) تابع خداوند متعال هستند بلکه تابع محض و داخل در صقع وجود او هستند.»