جلسه ۱۸۴

یک‌وقت می‌گوید که آقاجان این شبانه‌روز بیست و چهار ساعت است یک‌وقت هم می‌گوید که آقا اصلاً من دلم می‌خواهد که شبانه‌روز را به دوازده ساعت تقسیم کنم، اصلاً دلم می‌خواهد به ده ساعت تقسیم کنم، اصلاً چه کسی گفته است که شبانه‌روز بیست و چهار ساعت است؟! هرکسی گفته است بیخود گفته است! درست شد؟! این دست خودش است، حالا که دست خودش است بنابراین یک امر انتزاعی است. بله، این قضیه در خارج آثاری دارد، آنها از آن آثار یک زمان را انتزاع می‌کنند یعنی می‌بینید که این شیء که الآن اینجا بوده است به اینجا رسیده است یک فاصله‌ای را طی کرده است، این فاصله از اینجا تا آنجا یک امر واقعی است دیگر، یک‌وقت این فاصله را سریع طی می‌کند، یک‌وقت این فاصله را بطیء طی می‌کند لذا می‌گویند که پس این یک مدت زمان بیشتری را به خود اختصاص داده است، اسم این را زمان می‌گذارند ولی آنچه که در خارج است غیر از حرکت سریع و بطیء چیز دیگری نیست. مثلاً قدم‌هایش را سریع برمی‌دارد و یا آهسته برمی‌دارد، همین، کار دیگری نمی‌کند، ما زمان را انتزاع می‌کنیم. دهر هم همین‌طور است؛ دهر عبارت از وعائی است که برای این عوالم است، چون نتوانستند برای آن عوالم زمان قرار دهند و آنها را در این زمان بیندازند لذا گفته‌اند: «دهر»، دهر یعنی متناسب با عالم کون و عالم خلق که هم شامل مجردات و هم شامل مادیات می‌شود، این را گفته‌اند.

معنای دهر

بنابراین دهر یعنی مراتب علت و معلول، مراتب رتبی عالم وجود، چون رتبۀ عالم جبروت مقدّم بر لاهوت است، لذا اسم این تقدیم را تقدّم دهری گذاشتند. آن‌وقت نمی‌توانند تقدّم زمانی بگویند که مثلاً خدا جبروت را ده سال قبل از لاهوت درست کرده است، گفتند پس اسمش را چه بگذاریم؟! بگوییم که این ‌چه ‌نحو تقدّم دارد؟! می‌گوییم که تقدم عِلّی دارد و علت مقدّم است! اینکه نشد! حالا یک چیز دیگری هم اضافه کنیم؟! پس بگوییم: تقدّم دهری؛ دهر یعنی ظرف وجود یعنی در ظرف وجود، این مقدّم است اما تقدّمش تقدّم زمانی نیست بلکه تقدّم رتبی است.